(Java e moralit publik – I.)

…

1. Tregu i Lirë i Dashurisë

Një mëngjes në Fermë,

kafshët u zgjuan me një lajm të madh:

çmimet kishin hipur aq lart,

sa edhe buka kishte nisur të sillej e pavarur nga mielli,

si pronare e furrës me menu pa çmime.

Vezët ishin bërë arrogante.

Qumështi kishte hyrë në fazë elitare.

Mishi fliste me theks të huaj.

Domatja të shikonte me përbuzje.

Vaji s’ishte më ushqim –

ishte investim afatmesëm.

Dhe Ferma, si zakonisht,

po vdiste nga varfëria me çmime evropiane

dhe me paga që ende kullosnin në Ballkan.

Sepse, në Fermën e Kosovës, jo veç pasuria, por edhe varfëria ndahet barabar.

…

2. U Shfaq Krijesa pa emër

Kur panë se çmimet po silleshin

si ministra pa mbikëqyrje,

kafshët kërkuan ndihmë.

Atëherë,

nga mesi i oborrit,

me trajtë të papërcaktuar,

me hap protokollar

dhe me një vetëbesim

që nuk prodhon efekt juridik,

u shfaq Krijesa pa emër.

Krijesa ndaloi.

Shikoi Fermën.

Dhe tha:

“Mos u shqetësoni.

Çdo gjë ka çmim.

Edhe dashuria.”

Kafshët u qetësuan për një çast.

Sepse në këtë Fermë,

sa herë dikush flet me ton të sigurt,

dikush tjetër mbetet pa bukë.

…

3. Eksperti i Çmimeve Tavan

Krijesa pa emër njoftoi

se do ta merrte përsipër

rregullimin e tregut.

“Do të vendosim rend.

Do të vendosim kufi.

Do të vendosim tavan.”

Kafshët u habitën.

“Pse pikërisht Krijesa pa emër?”

pyeti Dhelpra.

Këtë herë, as Gomari

nuk pati përgjigje.

Ra heshtja.

Pulave u ra kafshata nga sqepi.

Lopët pushuan së përtypuri.

Derri qeshi pa edukatë.

Ndërsa Kali, si gjithmonë,

u shtir sikur nuk kishte dëgjuar asgjë.

Sepse, në Fermën e Kosovës,

edhe skandali bëhet i pranueshëm

kur debatohet për ushqimin.

…

4. Ligji i Madh për Çmimet

Të nesërmen,

Krijesa pa emër doli para Fermës

me një tabelë të madhe në duar.

Mbi të shkruante:

• Veza: me leje

• Vaji: me autorizim

• Buka: me vëzhgim

• Qumështi: nën mbikëqyrje të rreptë institucionale

• Mishi: me rekomandim verbal

• Dashuria: sipas marrëveshjes paraprake, por jo domosdoshmërisht me pagesë të plotë

Kafshët mbetën pa frymë.

Kjo ishte hera e parë në historinë e Fermës

që buka dhe dashuria

trajtoheshin

me të njëjtin mekanizëm rregullator.

Dhe, si gjithmonë,

kur shteti nuk mund ta ulë çmimin e bukës,

përpiqet ta kontrollojë dashurinë.

Sepse, në Fermë,

më mirë vdesin nga uria

se sa nga dashuria.

…

5. U Ankua Opozita

Por sapo Krijesa pa emër nisi

të vendoste tavane mbi djathin, vajin dhe flirtin,

erdhi Kopeja e Opozitës

dhe e çoi çështjen

në Stallën Kushtetuese.

Atje,

Bufi i Kushtetutës,

i cili flinte njëmbëdhjetë muaj në vit

dhe zgjohej vetëm

nëse i dilte gjumi,

e pa ligjin,

i fshiu syzet,

dhe tha:

“Kthejeni mbrapsht.

Nuk mund ta rregulloni tregun

me moral selektiv

dhe përvojë sentimentale.”

Pastaj shtoi,

me zërin e atyre

që zakonisht flasin vonë,

por me ton përfundimtar:

“Çmimi i bukës s’vendoset me trajta të paqarta.

E as morali publik

s’matet me faturë të papaguar.”

Kafshët duartrokitën.

Jo pse e kuptuan ligjin.

Por sepse e kuptuan aludimin.

Sepse, në Fermë,

ligji kalon.

Kunji mbetet.

…

6. Çmimet mbetën lart. Pretendimet – edhe më lart.

Dhe kështu,

në Fermë mbeti gjithçka si më parë:

• buka me çmim evropian

• qumështi me krenari zvicerane

• domatja me ego skandinave

• vaji me ambicie spekulative

• paga me shpirt provincial

• dhe qeveria…

…duke u marrë me çmimet

siç merret Krijesa pa emër

me moralin e tregtarëve.

Sepse në Fermë je i detyruar të besosh se

dështimi s’është fund.

Është vetëm përpjekje e dështuar.

…

7. Tregu, Morali dhe Çmimi i Njeriut

Pas gjithë kësaj,

çmimet nuk ranë.

As buka.

As vaji.

As djathi.

As dashuria.

Ra vetëm iluzioni

se dikush po merrej me to seriozisht.

Dhe Ferma e kuptoi,

edhe një herë,

se këtu s’rregullohet as tregu,

as drejtësia,

as morali.

Atëherë,

Pula, e ndukur,

e mori fjalën

me theks gjakovar:

“Këtu,

edhe rushi kushton më shtrenjtë se në Evropë.”

Bëri një pauzë.

I hoqi gjyslykët.

Pastaj shtoi:

“Përveç njeriut.”

Ai ende blihet lirë:

• me premtime

• me propagandë

• me patriotizëm sezonal

• me konferenca të zhurmshme

• me moral të përkohshëm

• dhe me ligje që shkojnë në Kushtetuese

vetëm sa për të bërë një xhiro institucionale

Sepse, në këtë Fermë,

çmimi më i ulët në treg

është dinjiteti i qytetarit.

Natyrisht,

edhe i katundarit.

…

8. Çmimet rrezikojnë ta ulin nivelin e bukurisë kombëtare

Dhelpra,

si përfaqësuese e shqetësimeve të elitës,

e mori fjalën me alarm të kontrolluar.

Ajo tha se rritja e çmimeve

nuk po godiste vetëm bukën,

vajin dhe mishin.

Po godiste edhe

shtresat më të ndjeshme të estetikës publike.

Sipas saj,

thikat, gjilpërat

dhe ndërhyrjet e domosdoshme për vetëbesim

po bëheshin çdo ditë e më të papërballueshme.

Dhe paralajmëroi,

me seriozitetin e atyre

që e kuptojnë fundin e qytetërimit

si fund të filtrit:

“Nëse vazhdon kjo ngritje e çmimeve,

deri në nëntor të këtij viti,

në Fermë

askush më

nuk do të duket bukur.”

Për herë të parë atë ditë,

kafshët u frikësuan vërtet.

Sepse, në Fermë,

duhet të dukesh bukur

edhe pas bukës.

Veç në gjumë

lejohet të jesh vetvetja.

Natyrisht,

nëse fle pa dëshmitarë.

…

9. Veta e Katërt, në agjërim

Dhe kështu,

Krijesa pa emër doli përsëri para Fermës,

e ngriti qafën

dhe foli për drejtësi ekonomike

me zërin e atij

që sonte ka fasule për darkë.

Kafshët e panë.

Disa qeshën.

Disa heshtën.

Disa u shtirën sikur nuk e kuptuan.

Sepse, në Fermë,

mbretëron një rregull i pashkruar:

Kënga më e bukur këndohet para buke.

Pasi që buka u bë luks,

shteti e gjeti

një kafshë të uritur

për ta shpallur reformën.

…

P.S. I love you.

…

AUTOKRITIKË

Eh,

ti,

sot…

Sot,

e mbylle edhe portën e vetme

që ende rrinte hapur:

atë të pritjes,

të shpresës

dhe të marrëzisë.

…

EPILOG:

Nëse nuk mungojnë përqafimet –

vazhdon:

Ferma e Kosovës II: Tregu i Zi i Dashurisë.