Për Hermann Hesse, një nga shkrimtarët më të rëndësishëm të shekullit XX dhe fitues i Çmimit Nobel për Letërsi, një jetë e plotë nuk përcaktohet vetëm nga ajo që dimë, por edhe nga aftësia për t’u habitur, për të vëzhguar dhe për ta përjetuar botën me ndjeshmëri.

Në një reflektim të tij, të përfshirë në përmbledhjen Butterflies: Reflections, Tales, and Verse, Hesse e vendos habinë dhe mrekullimin në qendër të përvojës njerëzore. Sipas tij, pikërisht aty nis rruga drejt një jete më të pasur shpirtërisht, shkruan KultPlus.

Për Hesse-n, mrekullimi nuk kërkon diçka madhështore. Ai mund të gjendet te një gjethe, një lule, një flutur, një lumë, retë apo një copëz e vogël natyre. Në çastin kur njeriu ndalet për t’i vëzhguar ato me vëmendje, ai shkëputet për pak nga bota e përditshme e nevojave, konkurrencës dhe përfitimit.

Në këtë përvojë, Hesse sheh edhe një mënyrë për t’u ndier pjesë e botës dhe jo të ndarë prej saj. Duke admiruar natyrën, njeriu, sipas tij, hyn përkohësisht në një “botë të unitetit”, ku kufiri mes individit dhe gjithçkaje që e rrethon bëhet më i zbehtë.

Por Hesse kishte edhe një kritikë të fortë ndaj mënyrës se si konceptohet arsimi.

Ai argumentonte se njeriu lind me aftësinë për të përjetuar habinë, por edukimi dhe kushtëzimi shoqëror mund t’ia zbehin këtë ndjeshmëri. Universitetet, në vend që ta kultivojnë ndjenjën e mahnitjes dhe kureshtjes, shpesh përqendrohen te matja, klasifikimi dhe grumbullimi i informacionit.

Sipas Hesse-s, arsimi mund të mësojë shumë për botën, por nuk mund të garantojë vetvetiu aftësinë për ta përjetuar atë.

Ai dallonte kështu mes shkollave të dijes dhe shkollave të urtësisë. Universitetet, sipas tij, shpesh na mësojnë të njohim dhe të analizojmë pjesët e veçanta të realitetit, por nuk na mësojnë domosdoshmërisht të ndiejmë lidhjen mes tyre apo të përjetojmë botën si një tërësi.

Për shkrimtarin, kjo aftësi për t’u prekur nga ajo që shohim dhe përjetojmë është po aq e rëndësishme sa dija. Një njeri mund të mbledhë pafund informacion, por nëse humb aftësinë për t’u habitur, rrezikon të humbë edhe një pjesë të rëndësishme të vetë jetës.

Kjo ide lidhet ngushtë me botën letrare të Hesses, ku personazhet shpesh përballen me pyetje mbi vetënjohjen, shpirtëroren, natyrën, dijen dhe kuptimin e ekzistencës. Nga Siddhartha te Steppenwolf dhe The Glass Bead Game, kërkimi i një kuptimi më të thellë të jetës mbetet një nga temat qendrore të krijimtarisë së tij.

Hesse na kujton se arsimi nuk duhet të jetë vetëm një proces për të mësuar më shumë, por edhe një mënyrë për të parë më thellë.

Në fund, pyetja që ngre reflektimi i tij është ende aktuale: A na mëson arsimi vetëm se çfarë të dimë, apo edhe si të mahnitemi nga bota që po mësojmë ta njohim? /KultPlus.com