Ka momente kur zhvillimet politike të një vendi nuk mund të kuptohen vetëm duke parë atë që ndodh brenda kufijve të tij. Duhet parë edhe diplomacia ndërkombëtare, interesat strategjike të fuqive të mëdha dhe njerëzit që, përmes diplomacisë së tyre, mund të ndikojnë në drejtimin e historisë.

Ajo që po ndodh në Serbi është një zhvillim me rëndësi të jashtëzakonshme për të ardhmen e Ballkanit Perëndimor.

Pas vitesh pakënaqësish, protestash qytetare dhe mobilizimi të jashtëzakonshëm studentor, Serbia po përjeton një kthesë të madhe politike.
Studentët dhe qytetarët kanë dëshmuar se asnjë pushtet nuk është i përjetshëm dhe se vullneti qytetar, kur organizohet dhe këmbëngul, mund të prodhojë ndryshime historike.

Por, a duhet ta shohim këtë zhvillim vetëm si rezultat të protestave të brendshme?

Unë mendoj se jo!

Pa asnjë pretendim se posedoj informacione të brendshme apo dëshmi për ndonjë rol të drejtpërdrejtë, dua të shtroj një hipotezë dhe një pyetje që, sipas mendimit tim, meriton analizë serioze:

A ishte emërimi i diplomatit amerikan Christopher Hill si ambasador në Beograd një nga lëvizjet më të rëndësishme strategjike të diplomacisë amerikane, efektet e së cilës mund të shihen edhe sot?

Unë personalisht prirem të besoj se roli i tij meriton shumë më tepër vëmendje në analizat për zhvillimet e Serbisë.
Përse?

Sepse ndryshimet e mëdha nuk ndodhin gjithmonë brenda një dite. Ato mund të përgatiten përmes diplomacisë, dialogut, presionit ndërkombëtar, marrëdhënieve strategjike dhe ndryshimit gradual të rrethanave politike.

Natyrisht, në këtë proces kanë rol institucionet amerikane, administratat e njëpasnjëshme të SHBA-së, aleatët perëndimorë dhe, mbi të gjitha, vetë qytetarët e Serbisë.

Por unë dua të veçoj Christopher Hillin.
Një diplomat me përvojë të jashtëzakonshme në Ballkan, i cili e njeh historinë, mentalitetin politik dhe kompleksitetin e rajonit.

A ishte ai njëri prej njerëzve që ndihmoi në krijimin e kushteve për një Serbi ndryshe?
Nuk e di. Nuk kam dëshmi për këtë. Por mendoj se pyetja meriton të shtrohet.

ÇFARË MUND TË SJELLË E ARDHMJA?

Sipas vlerësimit tim, ndryshimet që po shohim mund të jenë vetëm fillimi i një procesi shumë më të gjerë.

Disa çështje që meritojnë vëmendje të veçantë janë:

• Orientimi strategjik i Serbisë: A do të fillojë një largim gradual nga varësia politike dhe strategjike prej Moskës?
• Vojvodina: A do të hapet një debat i ri për autonominë, pozitën kushtetuese dhe marrëdhëniet me Beogradin?
• Sanxhaku: A do të fitojnë më shumë hapësirë kërkesat për të drejta, përfaqësim dhe zhvillim institucional?
• Demokratizimi: A do të ndërtohen institucione të pavarura, sundim i ligjit dhe përgjegjësi politike?
• Ballkani Perëndimor: A do të krijohen kushte për një politikë më konstruktive, pa kërcënime dhe pa ambicie hegjemoniste?

Këto janë pyetje dhe skenarë për të ardhmen, jo zhvillime të konfirmuara.

PO KOSOVA?

Për Kosovën, këto zhvillime nuk janë çështje e largët dhe as thjesht çështje e politikës së brendshme serbe.

Ato prekin drejtpërdrejt paqen, sigurinë, stabilitetin rajonal dhe perspektivën euroatlantike të vendit tonë.

Kosova duhet t’i përcjellë me vëmendje, mençuri dhe pjekuri diplomatike. Nuk duhet të ketë frikë nga demokratizimi i Serbisë, por as të krijojë iluzione se ndryshimi i një pushteti nënkupton automatikisht ndryshimin e politikës së saj ndaj Kosovës.

Ne kemi nevojë për një Serbi demokratike, paqësore, të orientuar drejt Perëndimit dhe që e respekton realitetin e pakthyeshëm të shtetësisë së Kosovës.

NJË PYETJE PËR ANALISTËT DHE DIPLOMATËT

Kam pritur me interes të shoh nëse ndonjë analist, diplomat apo institucion do ta trajtojë më gjerësisht rolin dhe trashëgiminë diplomatike të Christopher Hillit në këtë kontekst.

Nuk pretendoj se kam zbuluar ndonjë të vërtetë të fshehtë. Por besoj se diplomacia nuk duhet analizuar vetëm përmes deklaratave publike, por edhe përmes rezultateve, proceseve dhe efekteve afatgjata.

Ndoshta Christopher Hill nuk është kumbari i ndryshimeve në Serbi, por a mund të ketë qenë njëri prej diplomatëve që ndihmoi në përgatitjen e terrenit për to?

Kjo është hipoteza ime dhe do të dëshiroja ta dëgjoja edhe mendimin e të tjerëve.

Historia e Ballkanit na ka mësuar se ndryshimet e mëdha politike shpesh fillojnë shumë përpara se të bëhen të dukshme për opinionin publik.

URAGANI KA FILLUAR. PYETJA ËSHTË: KU DO TË NA ÇOJË?