Hulumtuesit e kompanisë Microsoft kanë krijuar një metodë për të ruajtur sasi shumë të mëdha informacioni digjital brenda pjesshëm të vogla qelqi, një përparim që mund të mbajë të dhëna botërore më shumë se 10 mijë vjet.

Kjo teknologji quhet Project Silica dhe synon zgjidhjen e problemit me “kalbjen e bitëve” – përkeqësimin e ngadaltë të magnetikës dhe disqeve të vështira që përdoren në qendrat e të dhënave në mbarë botën. Në ndryshim nga ruajtja tradicionale që duhet zëvendësuar çdo 5‑10 vjet, ky sistem i ri në bazë të qelqit është dizajnuar të zgjasë mijëra vjet pa energji ose mirëmbajtje.

Sipas një studimi të botuar në revistën Nature, procesi përdor një laser shumë të shpejtë femtosekondësh për të krijuar ndryshime mikroskopike të quajtura voksele brenda një tablo të hollë qelqi prej silici të bashkuar ose borosilikati – i njëjti material që përdoret në enët e kuzhinës.

Microsoft Research Cambridge njofton se mund të ruhen deri në 4,84 terabajt të dhëna në një copë qelqi rreth 12 cm² dhe 2 mm të trashë — baras me rreth 2 milionë libra të shtypur në një pajisje më të vogël sesa një mbajtës gotash.
Ndryshe nga CD‑t ose DVD‑t, që ruajnë të dhëna vetëm në sipërfaqe, Project Silica kodon informacione në qindra shtresa përgjatë gjithë trashësisë së qelqit. Për të lexuar të dhënat, një mikroskop automatik skanon shtresat dhe pastaj, me ndihmën e sistemeve inteligjente të mësimit, rindërton të dhënat digjitale. Qelqi është kimikisht inert dhe mund të mbijetojë 10 mijë vjet edhe në temperatura ekstreme, ujë dhe nën pulset elektromagnetike që mund të shkatërrojnë elektronikën konvencionale.

Megjithatë, ekspertët thonë se kjo teknologji nuk është ende për laptop apo zyra shtëpiake. Infrastruktura e nevojshme për procesin e shkrimit me laser dhe leximin mikroskopik është momentalisht e dizajnuar për ofruesit e mëdhenj të cloud‑it dhe arkivat kombëtare.

Po ashtu, për të qenë e dobishme edhe mijëra vjet në të ardhmen, duhet të ruhet jo vetëm media por edhe udhëzimet dhe hardueri për ta lexuar atë. Microsoft synon t’a përmirësojë më tej këtë teknologji që ta bëjë më të shpejtë dhe më të lirë, duke ofruar një mënyrë të qëndrueshme për të menaxhuar të dhënat që rriten me shpejtësi në botë.