Mungesa e një lloji të veçantë indi dhjamor, i njohur si “yndyrë bezhë”, mund të rrisë ndjeshëm tensionin e gjakut dhe të shtojë rrezikun për probleme serioze si infarkti dhe goditja në tru, sipas një studimi të ri shkencor.

Prej kohësh dihet se mbipesha lidhet me tensionin e lartë të gjakut (hipertensionin), i cili nga ana tjetër rrit rrezikun për sëmundje të zemrës. Megjithatë, mekanizmat biologjikë që qëndrojnë pas kësaj lidhjeje nuk ishin plotësisht të qartë deri më tani.

Studiuesit kanë zbuluar se një lloj indi dhjamor, i cili ndihmon trupin të djegë energji, luan gjithashtu një rol të drejtpërdrejtë në rregullimin e tensionit të gjakut. Studimi u drejtua nga ekspertë të Universitetit Rockefeller në Nju Jork dhe u krye mbi minj të modifikuar gjenetikisht, të cilët nuk ishin në gjendje të formonin këtë lloj dhjami, të quajtur yndyrë bezhë – shumë e ngjashme me yndyrën kafe tek njerëzit.

Yndyra kafe, e njohur edhe si indi dhjamor kafe, ka si funksion kryesor shndërrimin e ushqimit në nxehtësi trupore dhe aktivizohet veçanërisht në kushte të ftohta për të na mbajtur ngrohtë. Ajo gjendet zakonisht në zonën e qafës, shpinës së sipërme, rreth veshkave dhe shtyllës kurrizore. Tek njerëzit, pjesa më e madhe e këtij indi humbet pas foshnjërisë, por studime të mëparshme kanë treguar se mund të stimulohet përmes aktivitetit fizik, gjumit të mirë dhe ekspozimit të shpeshtë ndaj të ftohtit.

Tek minjtë e studiuar, shkencëtarët vunë re se mungesa e yndyrës bezhë i bënte enët e gjakut më të ndjeshme ndaj sinjaleve të fuqishme që rrisin tensionin, duke çuar në hipertension. Duke publikuar gjetjet në revistën Science, autorët theksuan se nuk ka rëndësi vetëm sasia e yndyrës në trup, por edhe lloji i saj.

“Ne tani e dimë se nuk është thjesht yndyra në përgjithësi, por lloji i yndyrës – në këtë rast yndyra bezhë – që ndikon në funksionimin e enëve të gjakut dhe në rregullimin e tensionit të gjithë trupit,” shkruajnë studiuesit.

Për qëllimet e studimit, ekipi krijoi modele minjsh që ishin plotësisht të shëndetshëm, përveç faktit se nuk kishin aspak yndyrë bezhë. Sipas bashkautorit të studimit, Mascha Koenen, ideja ishte që e vetmja diferencë mes minjve të ishte lloji i qelizave dhjamore – të bardha ose bezhë. Kjo i bënte ata të krahasueshëm me një individ të shëndetshëm që thjesht nuk ka yndyrë kafe.

Studiuesit zbuluan se indi dhjamor që rrethonte enët e gjakut tek këta minj filloi të shfaqte tipare të yndyrës së bardhë, përfshirë prodhimin e angiotensinogjenit – pararendës i një hormoni të fuqishëm që rrit tensionin e gjakut. Si pasojë, të gjithë minjtë zhvilluan hipertension dhe shenja të hershme të dëmtimit të zemrës, përfshirë grumbullimin e indit lidhës të fortë rreth enëve të gjakut.

Ky proces, i njohur si fibrozë, i bën enët më pak elastike, pengon zgjerimin dhe ngushtimin normal të tyre dhe kufizon qarkullimin e gjakut. Analizat në nivel qelizor treguan se mungesa e yndyrës bezhë aktivizon programe gjenetike që nxisin formimin e këtij indi të fortë fibroz, duke detyruar zemrën të punojë më shumë dhe duke rritur tensionin e gjakut.

Ekipi arriti në përfundimin se qelizat dhjamore pa yndyrë bezhë lëshojnë enzima sinjalizuese që aktivizojnë gjenet përgjegjëse për fibrozën. Një nga këto enzima, e quajtur QSOX1, është studiuar më parë në kërkimin për kancerin për rolin e saj në riformësimin e indeve. Në kushte normale, yndyra bezhë e frenon prodhimin e kësaj enzime, por kur ajo mungon, QSOX1 prodhohet me shpejtësi dhe nxit një zinxhir reaksionesh që përfundojnë në tension të lartë të gjakut.

Studiuesit vunë në dukje gjithashtu se në të dhënat klinike ekzistuese, pacientët me mutacione në gjenin PDM16 – i cili tek minjtë aktivizon QSOX1 – priren të kenë tension më të lartë të gjakut. Kjo sugjeron se gjetjet nga studimet te kafshët kanë rëndësi edhe për njerëzit.

Sipas drejtuesit të studimit, Dr. Paul Cohen, sa më shumë të kuptohen këto lidhje molekulare, aq më afër do të jemi drejt trajtimeve të synuara, të përshtatura sipas karakteristikave individuale mjekësore dhe molekulare të pacientëve.

Studimi vjen në një kohë kur rreth 14 milionë të rritur në Mbretërinë e Bashkuar jetojnë me tension të lartë të gjakut, një shifër që po rritet vazhdimisht. Mungesa e aktivitetit fizik, dieta e pashëndetshme dhe konsumimi i tepërt i alkoolit janë konsideruar prej kohësh faktorë kryesorë. Por rreziku që paraqet stresi kronik, veçanërisht tek të rinjtë, shpesh neglizhohet.

Tensioni i lartë po shfaqet gjithnjë e më shpesh edhe tek të rinjtë, me rreth 170 mijë persona të moshës 16–24 vjeç që mendohet se jetojnë me hipertension të padiagnostikuar. Sipas British Heart Foundation, nga rreth 16 milionë të rritur që vlerësohet se kanë tension të lartë në Britani, deri në gjysma nuk marrin trajtim efektiv dhe rreth pesë milionë besohet se nuk janë ende të diagnostikuar.