Lista Studentore e Serbisë po përgatitet të nisë bisedimet për formimin e një qeverie që mund të përmbysë 14 vjet të sundimit gjithnjë e më autoritar dhe nacionalist, pas fitores dërrmuese në zgjedhjet historike të fundjavës.

Mbështetësit e kësaj lëvizjeje, e cila nuk ka përvojë në qeverisje, dolën të hënën në rrugët e vendit të Ballkanit Perëndimor, pasi ish-presidenti autoritar, Aleksandar Vuçiq, pësoi një humbje historike dhe dërrmuese.

Vuçiqi e pranoi humbjen vonë të dielën, duke i dhënë fund të papritur dominimit të tij në politikën serbe dhe duke përmbyllur dy vjet protesta kundër qeverisë, të nxitura nga shembja e tendës së stacionit hekurudhor në Novi Sad, ku humbën jetën 16 persona, raporton TheGuardian.

Me 100% të mostrave të votave të numëruara, rezultatet e projektuara nga Qendra për Zgjedhje të Lira dhe Demokraci në Beograd treguan se Lista Studentore kishte marrë 53% të votave, duke siguruar 141 deputetë në parlamentin me 250 ulëse. Ndërkohë, Partia Progresive Serbe (SNS) e Vuçiqit fitoi 39%, duke siguruar 103 ulëse. Ulëset e mbetura u takuan listave të partive të pakicave kombëtare.

Deri më tani, ka pak të dhëna se si do të qeverisë në praktikë kjo lëvizje fituese, e ndërtuar mbi vendimmarrjen kolektive. Kandidatët e saj përfshinin akademikë, aktorë dhe fermerë, si dhe studentë, por lëvizja është qëllimisht pa lider dhe pa hierarki, ndaj mbetet e paqartë se kë do të emërojë kryeministër dhe kë do të përfshijë në kabinetin qeveritar.

Ndër figurat e njohura të Listës Studentore janë Ilija Srdanović, kardiolog që drejtoi listën e kandidatëve; Dejan Šoškić, ish-guvernator i bankës qendrore; dhe Radomir Saičić, profesor i kimisë në Universitetin e Beogradit, i cili foli në emër të Listës pas fitores së saj.

Ngjashëm me partinë Tisza të Péter Magyarit, e cila i dha fund 16 vjetëve të qeverisjes joliberale të Viktor Orbánit në Hungari këtë pranverë, Lista përballet me institucione publike të mbushura me nëpunës civilë besnikë ndaj regjimit në largim, gjë që e vështirëson detyrën e reformimit institucional.

“Secili në lëvizjen studentore dhe çdo kandidat në listë e kupton plotësisht dhe shumë qartë peshën e përgjegjësisë që kemi përpara”, tha Ana Mirković, pedagoge universitare, psikologe dhe kandidate e Listës Studentore.

“Ne nuk e shohim rezultatin e zgjedhjeve si fitim të pushtetit dhe privilegjeve, por si marrje përsipër të një borxhi historik ndaj popullit tonë dhe fëmijëve tanë.”

Mirković i tha gazetës The Guardian se përparësia e parë e lëvizjes ishte “detoksifikimi shoqëror dhe psikologjik” i vendit.

Sundimi 14-vjeçar i Vuçiqit është përshkruar si një “regjim sipas tekstit shkollor” të autokracisë. Partia e tij e ka zgjeruar kontrollin mbi mediat, gjyqësorin dhe institucionet e tjera shtetërore, ndërsa zgjedhjet janë shoqëruar me parregullsi në regjistrimin e votuesve, anshmëri mediatike dhe blerje votash.

Programi i studentëve përqendrohet te zotimi për të luftuar korrupsionin dhe për të rikthyer sundimin e ligjit. Ai përfshin krijimin e një njësie të pavarur policore që do të japë llogari para prokurorëve, e jo para Ministrisë së Punëve të Brendshme, si dhe largimin nga detyra të policëve të lidhur me krimin e organizuar.

Lëvizja synon gjithashtu të ndalojë emërimin e militantëve partiakë në ndërmarrjet shtetërore dhe të promovojë përgjegjshmërinë financiare dhe mbikëqyrjen publike, përmes organeve të reja të pavarura, të të gjitha kontratave të mëdha të infrastrukturës shtetërore, me qëllim kufizimin e keqpërdorimit të fondeve publike.

Mirković tha se qeveria e re do të çmontojë një “sistem frikësimi” që nxiste “frikën dhe polarizimin”, duke “hapur urgjentisht” mediat, duke i dhënë fund presionit ndaj punonjësve të sektorit publik dhe duke “ndalur dhunën institucionale”.

Ajo shtoi se synimi ishte “të rindërtohet shoqëria nga themelet: publikimi i plotë i të gjitha kontratave dhe rrjedhave financiare; depolitizimi dhe forcimi i gjyqësorit; si dhe ripërtëritja e sistemeve të arsimit dhe kujdesit shëndetësor”. Ajo theksoi se kapja e shtetit nuk duhet të jetë më “kurrë” e mundur.

Lista Studentore i la qëllimisht në plan të dytë çështjet përçarëse të politikës së jashtme, përfshirë marrëdhëniet me Bashkimin Evropian dhe Rusinë. Kremlini deklaroi të hënën se shpresonte që udhëheqësit e rinj të “kuptojnë se bashkëpunimi me Rusinë është në interes të Serbisë”.

Dušan Vučićević, analist, tha se që nga fillimi, lëvizja “këmbënguli sa më shumë që ishte e mundur se Serbia duhet, para së gjithash, të merret me çështjet e brendshme politike – me çmontimin e mirëfilltë të çdo institucioni, nga niveli kombëtar deri te ai lokal”.

Fitorja e studentëve shënon një ndryshim të thellë politik në Serbi dhe potencialisht mund të frymëzojë lëvizje të tjera studentore që janë shfaqur në Evropë javët e fundit, duke kërkuar standarde më të mira arsimore dhe perspektiva më të mira për të ardhmen.

Megjithatë, Vučićević tha se kjo lëvizje dallonte nga protestat e tjera. “Ky eksperiment i demokracisë nga poshtë-lart arriti përfundimisht të sigurojë më shumë se 50% të votave”, i tha ai Agjencisë Franceze të Lajmeve (AFP), por shtoi se “mbetet e paqartë nëse një model i ngjashëm mund të funksionojë në vende të tjera”.

Nikola Burazer, drejtor i programeve në Qendrën për Politikë Bashkëkohore me seli në Beograd, tha të hënën se procesi i vendimmarrjes së lëvizjes duhet gjithashtu të “përshpejtohet”, pasi procesi i përzgjedhjes së kandidatëve “në fakt zgjati shumë – me muaj të tërë”.

Ai shtoi: “Pasi njerëzit të përfundojnë festimet dhe të reflektojnë mbi atë që ndodhi dje, do të përqendrohemi pak më shumë te ajo që vjen më pas dhe te mënyra se si do të duket qeveria. Vetëm 24 orë më parë, e gjithë kjo dukej si një fantazi.”

Të dielën, Vuçiqi, i cili gjatë gjithë mandatit të tij mbajti lidhje të ngushta me Rusinë, ia atribuoi humbjen e partisë së tij “mbështetjes së drejtpërdrejtë nga vende të ndryshme evropiane dhe nga shteti i thellë amerikan, ai që është gjithashtu kundër presidentit Trump”.

Ndërkohë, të hënën, udhëheqësit ndërkombëtarë iu bashkuan reagimeve mirëpritëse ndaj fitores së studentëve.

“Ky është qartazi një kapitull i ri në historinë e vendit dhe të popullit të tij”, tha presidenti ukrainas, Volodymyr Zelenskyy.

“I urojmë Serbisë sukses, zhvillim të vërtetë dhe marrëdhënie të ngrohta me komunitetin evropian. Ne në Ukrainë e falënderojmë Serbinë për respektimin e popullit, shtetit dhe pavarësisë sonë. Dhe ne gjithmonë i festojmë arritjet tona të përbashkëta.”

Kancelari gjerman, Friedrich Merz, tha se Berlini do ta “mbështesë aktivisht rrugën evropiane të Serbisë” pas fitores, duke shtuar se studentët, “me kërkesat e tyre për sundimin e ligjit, luftën kundër korrupsionit dhe liritë themelore, kanë fituar mbështetjen e popullit”.

Kushtetuta e Serbisë kërkon që parlamenti i ri të mblidhet brenda 30 ditëve nga shpallja zyrtare e rezultateve të zgjedhjeve dhe përcakton një afat prej 90 ditësh nga ajo datë për formimin e qeverisë së re.

Vendi duhet gjithashtu të mbajë zgjedhje të reja presidenciale para 27 dhjetorit, pasi Vuçiqi dha dorëheqjen nga posti i presidentit për të kandiduar për kryeministër.