Në prezantimin e konceptit të sistemit të avancuar të parashikimit dhe paralajmërimit të hershëm multi-hazard në Kosovë, profesori i Meteorologjisë dhe Fizikës Atmosferike në Universitetin ‘Shën Kirili dhe Metodi’ në Shkup, Vlado Spiridonov, theksoi se ndryshimet klimatike dhe shtimi i ngjarjeve ekstreme të motit kërkojnë veprime të menjëhershme dhe bashkëpunim rajonal, raporton Ekonomia Online.

Ai vlerësoi se Kosova dhe vendet e rajonit duhet të ndërtojnë së bashku kapacitete moderne për monitorimin dhe parashikimin e fenomeneve të rrezikshme.

“Dhe unë mendoj se ndryshimet klimatike, ngjarjet ekstreme të motit dhe një sinjal i fortë i El Niño-s janë gjithashtu një sinjal i fortë për të gjithë ne, për shoqërinë tonë, për Kosovën, për Maqedoninë sepse ky bashkëpunim nënrajonal është shumë i rëndësishëm. Sa më shpejt që të jetë e mundur, ne duhet të fillojmë të iniciojmë një projekt të tillë, të nisim nga fillimi dhe të zhvillohemi hap pas hapi në të ardhmen e afërt, për të gjetur disa burime, burime të përbashkëta. Dhe mendoj se kjo do të jetë në të mirë të shoqërisë dhe të njerëzve”, tha Spiridonov.

Sipas tij, institucionet duhet të jenë më të përgatitura për t’u përballur me motin ekstrem dhe të forcojnë koordinimin ndërinstitucional.

“Nuk do të doja ta përsërisja përsëri pyetjen time, por ne po jetojmë në një periudhë me ngjarje ekstreme të motit që janë bërë një shqetësim thelbësor. Të gjitha shërbimet hidrometeorologjike kombëtare, përmes agjencive për menaxhimin e rrezikut nga fatkeqësitë, qendrave qeveritare të krizave dhe agjencive të sigurisë, duhet të jenë më të përgatitura dhe të bashkërendojnë më mirë aktivitetet për të monitoruar motin, klimën dhe ujin, si dhe për të parashikuar ngjarje të tilla dhe për të lëshuar paralajmërime të hershme në rast të kushteve të rënda atmosferike”, u shpreh ai.

Profesori shpjegoi se sistemi klimatik është bërë më i paqëndrueshëm si pasojë e ngrohjes globale dhe rritjes së temperaturave mesatare.

“Sistemi ynë klimatik është shumë kompleks. Ai përbëhet nga disa komponentë: sistemi hidrologjik, atmosfera, kriosfera, biosfera dhe gjeosfera. Të gjithë këta së bashku formojnë një sistem shumë të ndërlikuar. Megjithatë, për shkak të ngrohjes globale – që do të thotë se ne po ndotim atmosferën përmes përdorimit të lëndëve djegëse fosile – sistemi ynë klimatik është bërë i paqëndrueshëm. Pra, sistemi klimatik është tashmë i paqëndrueshëm. Pse? Sepse temperatura e planetit tonë është rritur me rreth 1.5 gradë Celsius. Ky sistem i paqëndrueshëm dhe i çrregulluar prodhon mekanizma reagimi. Një nga këto pasoja janë pikërisht ngjarjet ekstreme të motit, klimës dhe ujit”, deklaroi ai.

Ai shtoi se proceset klimatike zhvillohen në shkallë të ndryshme kohore dhe kërkojnë qasje të integruar shkencore.

“Por, nëse e shohim sistemin klimatik në tërësi, ai funksionon në shkallë të ndryshme kohore. Nga tornadot, stuhitë dhe ciklonet tropikale, deri te fenomeni El Niño, që përfaqëson variabilitetin klimatik. Gjithashtu, kemi lloje të ndryshme të motit ekstrem dhe skenarë të ndryshimit klimatik që na ndihmojnë të parashikojmë se çfarë klime mund të presim në këtë rajon ose në nivel global në të ardhmen e afërt. Prandaj, kemi të bëjmë me një sistem shumë kompleks dhe është e vështirë të menaxhohet vetëm një proces i vetëm, sepse ekzistojnë procese që zhvillohen nga pak minuta deri në shekuj”, tha Spiridonov.

Ai krahasoi ndryshimet e sotme me periudhën e Holocenit, duke nënvizuar se ritmi aktual i rritjes së temperaturave është i paprecedentë.

“Gjatë periudhës gjeologjike të Holocenit, temperatura e sistemit klimatik ishte shumë e qëndrueshme. Kjo do të thotë se për rreth 20 mijë vjet temperatura u rrit vetëm me rreth 0.1 deri në 0.2 gradë Celsius. Por tani, në vetëm rreth 150 vitet e fundit, temperatura është rritur me 1.1 deri në 1.3 gradë Celsius, madje në disa rajone edhe më shumë. Ky është një ndryshim i jashtëzakonshëm dhe pikërisht kjo shpjegon pse sistemi klimatik është bërë i çrregulluar dhe i paqëndrueshëm. Arsyeja kryesore është përdorimi i lëndëve djegëse fosile – gazit, naftës, benzinës dhe burimeve të tjera të ngjashme – të cilat kanë çuar në rritjen e emetimeve të dioksidit të karbonit. Në veçanti, përqendrimi i CO₂ është rreth 50 për qind më i lartë se në periudhën para-industriale”, tha ai.

Duke folur për zgjidhjet konkrete, Spiridonov theksoi se Kosova duhet të ndërtojë një sistem modern të paralajmërimit të hershëm dhe ta mbështesë atë me infrastrukturë të avancuar monitorimi.

“Për të qenë të përgatitur, çdo institut hidrometeorologjik, shërbim apo institucion tjetër kompetent duhet të krijojë një sistem të paralajmërimit të hershëm për rreziqe të shumëfishta. Ky sistem është një infrastrukturë jashtëzakonisht e rëndësishme sepse është shumë kompleks. Ai përbëhet nga një sistem i sofistikuar dhe i fjalës së fundit për parashikimin e motit, i shoqëruar nga funksione, algoritme dhe programe specifike të krijuara për të lëshuar paralajmërime të hershme për njerëzit dhe shoqërinë”, tha ai.

Sipas tij, ky sistem duhet të plotësohet me rrjet të gjerë stacionesh meteorologjike, radarë dhe teknologji satelitore.

“Por ky sistem i vetëm nuk mjafton. Krahas tij, na duhet edhe një rrjet vëzhgues shumë i sofistikuar këtu në Kosovë. Kjo nënkupton stacione hidrologjike dhe meteorologjike, qofshin ato konvencionale apo automatike. Këto statistika na duhen sepse më vonë do të na duhet të studiojmë klimën e Kosovës. Pa të dhëna, çfarë do të bëjmë? Mund të kërkojmë të dhëna në internet, por çdo vend duhet të jetë më i përgjegjshëm në këtë epokë që jetojmë. Përveç kësaj, kemi nevojë për monitorim me radar, sepse një radar për Kosovën është shumë i rëndësishëm për të monitoruar retë, proceset mikrofizike dhe zhvillimin e tyre. Gjithashtu na duhet teknologjia satelitore dhe informacioni satelitor, që duhet t’i shtohen të gjitha këtyre burimeve kompjuterike”, deklaroi ai.

Spiridonov u bëri thirrje institucioneve që të investojnë në këtë fushë, duke theksuar përfitimet ekonomike dhe sociale.

“Ideja kryesore këtu është t’i bëjmë një thirrje qeverisë dhe aktorëve kryesorë. Para së gjithash, ata duhet të ndjekin mesazhin se duhet të jemi të përgatitur mirë. Sipas Organizatës Botërore Meteorologjike, një investim prej 1 euroje në këtë lloj sistemi kthen mbrapsht rreth 9 euro. Ne duhet të investojmë në sisteme të tilla për të mbrojtur njerëzit tanë, veçanërisht ata që punojnë në terren dhe merren me aktivitete bujqësore”, shtoi ai.