Fluturimi shumë i pritur rreth Hënës i misionit Artemis II do të çojë katër astronautë në një vëzhgim pionier të Hënës, duke përfshirë edhe anën e largët të saj që shihet rrallë, e cila gjithmonë qëndron e kthyer larg Tokës, raporton CNN.

Ekuipazhi, përfshirë astronautët e NASA-s, Reid Wiseman, Victor Glover dhe Christina Koch, si dhe astronautin e Canadian Space Agency Jeremy Hansen, do të shohin tipare në sipërfaqen hënore që sytë e njeriut nuk i kanë vëzhguar kurrë më parë.

Në fakt, astronautët tashmë kanë përjetuar atë që kontrolli i misionit në Houston e ka përshkruar si “gëzim i Hënës”, ndërsa janë afruar me këtë trup qiellor të argjendtë gjatë ditëve të fundit.

Përdorimi i një kamere me lente 400 milimetra u ka mundësuar atyre, nga një distancë më shumë se dy të tretat e rrugës drejt Hënës, të identifikojnë kratere të veçanta hënore, tipare dhe topografi — përfshirë edhe Pellgun e madh Orientale, i cili nuk ishte parë apo fotografuar kurrë nga njerëzit para këtij misioni. Ky krater, me gjerësi 965 kilometra, përfaqëson një zonë kyçe kalimtare midis anës së afërt dhe asaj të largët të Hënës.

“Hëna që po shohim nuk është aspak ajo që shihni nga Toka”- tha Koch.

Por sa shumë do të jenë në gjendje të vëzhgojnë astronautët nga një distancë e vlerësuar prej 6550 km nga Hëna — dhe çfarë mund të zbulojë kjo për misteret e qëndrueshme hënore që shkencëtarët janë të etur t’i zgjidhin? Përveç trajnimit të gjerë për të vëzhguar Hënën dhe tiparet e saj unike, astronautët zotërojnë një nga mjetet më të mëdha shkencore të njerëzimit: dhuratën e vëzhgimit me sytë e tyre.

“Edhe nga një distancë prej rreth 6437 km, ka ende gjëra që syri i njeriut mund t’i dallojë me një detajim të rëndësishëm për komunitetin shkencor”- tha Judd Frieling, drejtori i fluturimit për ngritjen e Artemis II.

Ndërsa astronautët e Apollo program gjithashtu rrotulloheshin rreth Hënës në distanca edhe më të afërta dhe panë disa pjesë të mistershme të anës së largët, rrethanat e fluturimit të Artemis II ndryshojnë në disa mënyra.

Apollo kundrejt Artemis

Nëntë misionet Apollo që u larguan nga orbita e Tokës ishin të kufizuara në atë që mund të vëzhgonin nga Hëna, në varësi të rajoneve që ndriçoheshin nga dielli gjatë fluturimit dhe trajektoreve të kapsulave të tyre.

“Kur misionet Apollo u nisën, ato i dhanë përparësi dritareve të nisjes kur ana e afërt ishte e ndriçuar, sepse aty uleshin misionet”- tha Dr. Kelsey Young nga NASA. “Ana e largët nuk ishte e ndriçuar në atë kohë kur ata ishin në orbitë.”

Kapsula Orion, e quajtur Integrity nga ekuipazhi i saj, do të fluturojë gjithashtu rreth Hënës në një distancë më të madhe. Modulet e komandës Apollo fluturonin rreth Hënës në një lartësi prej 112 kilometrash, ndërsa orbiteri robotik Lunar Reconnaissance Orbiter afrohet deri në 48 kilometra.

Integrity do të afrohet deri në rreth 6550 km në pikën më të afërt, që do të thotë se Hëna do të duket si madhësia e një topi basketbolli kur mbahet në gjatësi krahu nga perspektiva e ekuipazhit.

Fluturimet më të afërta të Apollo-s nuk u mundësuan astronautëve të shihnin polet hënore, por sipas Young, misioni Artemis II ka një këndvështrim unik: të gjithë diskun hënor.

Një pamje e tillë gjithëpërfshirëse e Hënës mund të zbulojë më shumë për historinë e saj, veçanërisht mënyrën se si shkëmbinjtë hapësinorë që janë përplasur me Hënën për të krijuar kratere kanë zbuluar brendësinë e saj dhe kanë shpërndarë materiale në sipërfaqe. Proceset e erozionit dhe të tjera në Tokë e kanë zhdukur në thelb këtë histori bombardimesh — por jo në Hënë.

“Ajo periudhë e historisë së planetit tonë që nuk mund ta gjejmë më këtu, edhe nëse shkojmë në pjesët më të thella të oqeanit, ekziston në Hënë”- tha Young.

Çfarë mund të shohin sytë e njeriut?

Gjatë misionit Apollo 17 në vitin 1972, astronauti dhe gjeologu Harrison Schmitt vuri re tokë portokalli dhe mblodhi një mostër.

Pasi u kthyen në orbitë, ekuipazhi i Apollo 17 pa të njëjtën ngjyrë portokalli në sipërfaqen hënore, gjë që më vonë tregoi se proceset vullkanike kishin qenë aktive më gjatë nga sa pritej.

“Ne presim që ekuipazhi të vërë në dukje këto nuanca të lehta ngjyrash, veçanërisht në pjesët e anës së largët që nuk janë parë kurrë më parë nga sytë e njeriut”- tha Young. “Jemi në gjendje të bëjmë pyetje më të zgjuara falë asaj që na dha Apollo.”

Megjithëse ekuipazhi i Artemis II nuk do të ulet në Hënë, vëzhgimet e tyre mbi ndryshimet e ngjyrave mund të hedhin më shumë dritë mbi origjinën dhe përbërjen e saj, si dhe pse ana e afërt dhe ajo e largët duken kaq të ndryshme.

Ana e afërt ka një kore më të hollë, reliev më të ulët dhe prova të shumta të vullkanizmit të lashtë, ndërsa ana e largët ka një kore më të trashë, lartësi më të mëdha dhe shumë më pak shenja aktiviteti vullkanik.

Fotometria, ose përdorimi i kushteve të ndryshme të ndriçimit gjatë fluturimit, mund të ofrojë gjithashtu njohuri unike.

Gjatë trajnimit, astronautët kryen një eksperiment me rërë. Duke përdorur kënde të ndryshme drite, ata identifikuan teksturën, ngjyrën dhe topografinë — diçka që mund të tregojë se si ka evoluar sipërfaqja hënore.

“Nuk mund ta lëvizim diellin në këtë mision, por mund të lëvizim Integrity”- tha Young. “Duke parë të njëjtat objektiva më shumë se një herë gjatë fluturimit, ata do të jenë në gjendje të bëjnë vëzhgime në kushte të ndryshme ndriçimi që për disa anije kozmike do të kërkonin ditë, muaj apo vite.”

Përveç simulimeve, ekuipazhi u përgatit për këtë fluturim historik në mënyra të shumta gjatë muajve para nisjes: ndoqën kurse me shkencëtarë, përdorën kartela për të mësuar gjeografinë hënore, studiuan shkëmbinj për të kuptuar më mirë gjeologjinë dhe madje u trajnuan si studiues në terren në malësitë e Islandës — një analog i mirë i Hënës në Tokë.

Astronautët do të kalojnë rreth pesë orë duke vëzhguar Hënën gjatë fluturimit. Në çdo moment, 180 gradë të saj janë të ndriçuara, ndërsa 180 të tjera jo. Ekipi shkencor i Artemis fillimisht krijoi një listë të tipareve që mund të jenë të dukshme në të gjithë sipërfaqen e Hënës, dhe më pas e ngushtoi atë bazuar në trajektoren e përcaktuar nga data e nisjes.

Ekuipazhi do të përdorë tre kamera Nikon me lente të ndryshme zmadhimi për të kapur tipare të ndryshme si pellgje përplasjesh dhe rrjedha të lashta lave. Ata gjithashtu do të japin përshkrime të drejtpërdrejta për atë që shohin disa herë në orë për shkencëtarët në Johnson Space Center.

“Vetëm fakti që ky ekuipazh do të përshkruajë pamjet e Hënës dhe sipërfaqes së saj do t’ju japë mornica”- tha Young. “Ata janë plotësisht të përgatitur jo vetëm për të dhënë përshkrime shkencore shumë të vlefshme, por edhe për ta sjellë atë përvojë tek ne në Tokë përmes fjalëve.”/CNN