Përballë rritjes së kostove të energjisë, paqëndrueshmërisë gjeopolitike dhe presionit në rritje mbi rrjetet e energjisë elektrike të Evropës, Komisioni Evropian dëshiron ta bëjë taksimin e energjisë elektrike më të favorshëm se atë të gazit natyror në një përpjekje për të ulur faturat, sipas një dokumenti të parë nga Euronews.

Masa do të ishte një përgjigje e pjesshme ndaj kërkesave të industrisë që BE të ulë faturat e energjisë elektrike, duke përshpejtuar përpjekjet e bllokut për të elektrifikuar transportin, ngrohjen dhe industrinë dhe duke hequr stimujt fiskalë që aktualisht inkurajojnë mbështetjen e vazhdueshme në lëndët djegëse fosile.

Propozimi i draftit nga Komisioni del në sfondin e një tronditjeje të përtërirë të çmimeve të energjisë të lidhur me konfliktin në Lindjen e Mesme dhe shqetësimet për Ngushticën e Hormuzit, të cilën Komisioni vlerëson se ka rritur kostot e lëndëve djegëse fosile të BE-së me afërsisht 500 milionë euro në ditë.

Për industritë që kërkojnë shumë energji, qeverive do t’u jepet fleksibilitet më i madh për të ulur taksat e energjisë elektrike – potencialisht në zero në disa raste – për të mbajtur prodhimin evropian konkurrues.

Kjo përkon me një premtim të bërë nga Presidentja e Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen edhe para se tensionet në Lindjen e Mesme të përkeqësonin kostot e larta të energjisë elektrike në BE.

Grupet mjedisore vënë re se Komisioni po përpiqet ta prezantojë këtë ndryshim në rregullat e dizajnit të tregut të energjisë elektrike, në vend të legjislacionit për taksimin e energjisë, i cili do të kërkonte miratim unanim nga të gjitha shtetet anëtare. Përpjekjet e mëparshme për të rishikuar kornizën tatimore në vitin 2021 nuk arritën në një konsensus.

“Për të anashkaluar këtë pengesë, Komisioni propozon ruajtjen e rregullave të taksimit të energjisë, duke futur njëkohësisht një parim të gjerë të elektrifikimit në rregulloren e dizajnit të tregut të energjisë elektrike. Sipas kësaj qasjeje, shtetet anëtare do të detyroheshin të ulnin diferencën tatimore midis energjisë elektrike dhe gazit”, thuhet në një deklaratë nga OJQ-ja Climate Action Network Europe, duke komentuar dokumentin e rrjedhur.

Një studim i publikuar të enjten nga grupi i ekspertëve italianë ECCO theksoi një çekuilibër të konsiderueshëm tatimor në Itali që favorizon lëndët djegëse fosile mbi energjinë e pastër. Familjet italiane përballen me taksa dhe tarifa të energjisë elektrike deri në katër herë më të larta se ato të gazit natyror.

Ky hendek zgjerohet ndjeshëm në sektorin e biznesit, ku ndërmarrjet e vogla dhe të mesme përballen me taksa dhe tarifa mbi energjinë elektrike që janë më shumë se 20 herë më të larta se ato të vendosura mbi gazin natyror.

Për më tepër, edhe sektori i transportit është i prekur, me taksat mbi karikimin e automjeteve elektrike që arrijnë deri në dyfishin e tarifave të aplikuara për naftën dhe benzinën.

Matteo Leonardi, bashkëthemelues dhe drejtor ekzekutiv i ECCO, tha se të dhënat e studimit zbuluan një “paradoks të habitshëm” duke kritikuar sistemin tatimor të Italisë për penalizimin e teknologjive më kritike për avancimin e tranzicionit energjetik.

“Në një kohë kur kostot e energjisë janë një shqetësim kyç për familjet dhe bizneset, ata që investojnë në elektrifikim nuk janë në gjendje të përfitojnë plotësisht nga avantazhet e tij ekonomike. Rezultati është investim më i ngadaltë, konkurrueshmëri e reduktuar dhe një tranzicion energjetik i vonuar”, tha Leonardi.

Sipas dokumentit të rrjedhur, duhet të adresohen si çmimet e paqëndrueshme të energjisë ashtu edhe pjesa në rritje e faturave të energjisë elektrike e përfaqësuar nga kostot dhe taksat e rrjetit.

Ndërsa konsumatorët shpesh përqendrohen në çmimet e energjisë elektrike, Komisioni po shqyrton gjithashtu kostot e mirëmbajtjes dhe zgjerimit të rrjeteve të energjisë elektrike të Evropës – një element jetësor për suksesin e tranzicionit energjetik të bllokut.

Agjencia Ndërkombëtare e Energjisë ka paralajmëruar se kapaciteti për t’u lidhur dhe për të transmetuar energji elektrike nuk po ecën me ritmin e rritjes së shpejtë të teknologjisë së energjisë së pastër si energjia diellore dhe e erës, makinat elektrike dhe pompat e nxehtësisë.

Sipas shifrave në draft dokumentin e Komisionit, kostoja e kombinuar e tarifave të rrjetit dhe taksave të reflektuara në faturat e energjisë elektrike shpesh tejkalon çmimin e energjisë elektrike të konsumuar. Tarifat e rrjetit përbënin afërsisht 24-29% të faturave të familjeve dhe 21% të faturave të bizneseve, ndërsa taksat dhe taksat kombëtare shtuan edhe 24% për familjet dhe 16% për firmat.

Këto kosto pritet të rriten ndjeshëm ndërsa BE-ja investon në elektrifikimin, duke integruar më shumë energji të rinovueshme në rrjet. Investimet vjetore në rrjet mund të dyfishohen në midis 75 miliardë dhe 100 miliardë euro, thuhet në draft dokument, me kostot totale të rrjetit që potencialisht mund të rriten me 60% deri në vitin 2050.

Negociatat midis shteteve anëtare të BE-së pritet të jenë sfiduese, pasi taksimi mbetet një kompetencë kombëtare dhe përpjekjet për të harmonizuar rregullat tatimore në të gjithë bllokun ka të ngjarë të përballen me rezistencë.

Qeveritë gjithashtu do të duhet të balancojnë humbjen e mundshme të të ardhurave tatimore kundrejt përfitimeve ekonomike të uljes së kostove të energjisë.

Suedia është shfaqur si një nga vendet e BE-së më të zëshme kundër planit të Komisionit për rrjetin elektrik. Kohët e fundit, Stokholmi njoftoi plane për të ndaluar ndërtimin e një kablloje të re energjie në Danimarkë, në përgjigje të propozimit të Komisionit për të përdorur të ardhurat nga tarifat e mbingarkesës së energjisë elektrike për të ripërtërirë infrastrukturën e energjisë elektrike të bllokut.

Zgjidhja e Komisionit është të ridizajnojë strukturat e tarifave në mënyrë që si operatorët e rrjetit ashtu edhe konsumatorët të shpërblehen për përdorimin e infrastrukturës në mënyrë më efikase.

Familjet dhe bizneset mund të përballen gjithnjë e më shumë me tarifa që ndryshojnë sipas kohës dhe vendndodhjes, duke inkurajuar konsumin e energjisë elektrike kur energjia e pastër është e bollshme dhe mbingarkesa e rrjetit është e ulët.

Në praktikë, kjo do të thotë që përdoruesit e energjisë elektrike mund të inkurajohen të karikojnë automjete elektrike, të drejtojnë procese industriale ose të përdorin pompa nxehtësie gjatë periudhave kur gjenerimi i energjisë diellore dhe e erës është i bollshëm.

Sipas dokumentit, vendosja masive e matësve inteligjentë, pajisje digjitale që regjistrojnë automatikisht konsumin e energjisë elektrike ose gazit në kohë reale, është gjithashtu thelbësore nëse konsumatorët duan t’u përgjigjen tarifave dinamike dhe të përfitojnë nga periudhat e energjisë elektrike me kosto më të ulët.

Komisioni dëshiron që çdo shtet anëtar të sigurojë që të paktën 50% e klientëve të kenë matës inteligjentë deri në vitin 2030, me mbulim që rritet në 65% deri në vitin 2033.

Ai argumenton se vendosja më e gjerë do të përmirësojë gjithashtu dukshmërinë e kushteve të rrjetit dhe do të zvogëlojë nevojën për përmirësime të kushtueshme të infrastrukturës. Propozimi legjislativ duhet të dorëzohet më 15 korrik.