Deri para pak muajsh, fermerët në Kosovë deklaronin se rreth 30 për qind e qumështit të freskët mbetej pa u shitur. Ata e shpjegonin këtë situatë, ndër të tjera, me konkurrencën e produkteve të përgatitura nga qumështi pluhur dhe yndyra bimore.

Pas vendimit të Qeverisë për kufizimin e përdorimit të këtyre lëndëve në industrinë e qumështit, disa fermerë thonë se në treg po vërehet një përmirësim.

Shifrat e Shoqatës së Prodhuesve të Qumështit, të siguruara nga Radio Evropa e Lirë, dëshmojnë gjithashtu një rritje të sasisë së qumështit që fermerët kanë shitur.

Gjatë gjashtëmujorit të parë të këtij viti, fermerët bashkëpunues të Shoqatës grumbulluan dhe shitën më shumë se 45 milionë litra qumësht. Në të njëjtën periudhë të vitit të kaluar, kjo sasi ishte rreth 35 milionë litra.

Ndërkohë, ka rënë edhe vlera e importeve të vajit të palmës dhe qumështit pluhur.

Arbnor Binakaj, fermer nga rrethina e Gjakovës, kujdeset për rreth 40 lopë dhe prodhon çdo ditë nga 270 deri në 300 litra qumësht.

Ai tregon se në vitet e mëparshme pasiguria për shitjen e prodhimit e kishte bërë të hezitonte për investime dhe zgjerim të fermës.

Sipas tij, zhvillimet e fundit kanë ndryshuar situatën.

“Kemi kaluar kriza të herëpashershme dhe periudha kur qumështi nuk kishte treg. Tash ka shenja stabiliteti dhe nuk po mbetet qumësht pa u shitur. Për këtë arsye do t’i shtoj investimet dhe kapacitetet e prodhimit, pasi deri tani vaji i palmës dhe qumështi pluhur e kanë zëvendësuar produktin tonë të freskët”, tha Binakaj për Radion Evropa e Lirë.

Plani i tij është që numrin e lopëve ta rrisë nga 40 në 100, megjithëse realizimi i këtij investimi do të varet edhe nga vazhdimi dhe zbatimi i masave të marra.

“Qeveria duhet t’i mbajë në fuqi masat që ka ndërmarrë, sepse ato u japin fermerëve siguri, perspektivë dhe qëndrueshmëri”, u shpreh Binakaj.

Edhe Xhevdet Morina, fermer nga Rogova e Hasit, pret ndryshime në treg. Ai ka rreth 70 lopë dhe prodhon deri në 900 litra qumësht në ditë.

Megjithatë, Morina vlerëson se ndalimi ose kufizimi i vajit të palmës dhe qumështit pluhur nuk është i mjaftueshëm në vetvete.

Ai kërkon që blerësit të informohen qartë për përbërjen e produkteve që marrin.

“Në markete duhet të ketë ndarje dhe etiketim të qartë të produkteve me yndyrë bimore nga ato me yndyrë shtazore, në mënyrë që konsumatori ta dijë saktësisht se çfarë po blen”, tha Morina për Radion Evropa e Lirë.

Masat e Qeverisë u ndërmorën pas ankesave të fermerëve se një sasi e madhe e qumështit të freskët nuk po gjente blerës.

Më 28 prill, Ministria e Bujqësisë miratoi një paketë kufizimesh për tregun e qumështit, e cila synonte mbrojtjen e prodhimit vendor dhe të konsumatorëve.

Kjo paketë parashikon kategorizim dhe deklarim më të qartë të produkteve, ndalon përzierjen e qumështit të freskët me produkte që përmbajnë qumësht pluhur ose vaj palme dhe përfshin kontrolle bashkë me analiza laboratorike.

Qumështi pluhur u përfshi gjithashtu në skemën e akcizës.

Megjithatë, rregullat e reja nuk nënkuptojnë se çdo produkt me yndyrë bimore ose qumësht pluhur është ndaluar përgjithmonë.

Operatorët që përdorin këta përbërës duhet të përmbushin kushtet e reja për licencim, kategorizim dhe deklarim. Nëse përbërja nuk e arsyeton një emërtim të tillë, këto produkte nuk mund të shiten si produkte tradicionale të qumështit.

Kontrollet e zhvilluara pas hyrjes në fuqi të masave zbuluan mospërputhje në treg.

Në fillim të gushtit, Agjencia e Ushqimit dhe Veterinarisë njoftoi se afërsisht 20 për qind e mostrave të produkteve të qumështit kishin dallime mes përbërjes reale dhe informacionit të shënuar në etiketë.

Në pjesën më të madhe të rasteve u konstatua prani e vajit të palmës që nuk ishte deklaruar.

AUV-i tha se operatorët që përdorin vaj palme ose qumësht pluhur duhet të pajisen me licenca të veçanta. Po ashtu, produktet e tyre nuk mund të shiten me emërtime tradicionale si “qumësht”, “djathë”, “gjizë” ose “krem”.

Pas këtyre vendimeve, Ministria e Industrisë, Ndërmarrësisë, Tregtisë dhe Inovacionit nisi inspektime në markete, depo dhe te importuesit, si dhe te shitësit me shumicë e pakicë.

Bizneseve iu kërkua të hiqnin nga raftet produktet ku autoritetet përgjegjëse kishin gjetur mospërputhje.

Radio Evropa e Lirë i kërkoi MINTI-t informacion për sasinë e produkteve të larguara nga tregu, por Ministria nuk iu përgjigj kërkesës.

Në disa markete tashmë mungojnë produkte të qumështit që më herët ishin pjesë e ofertës.

Të dhënat e Doganës së Kosovës paraqesin një tjetër tregues të ndryshimeve në këtë sektor.

Gjatë periudhës janar-korrik, vlera e importeve të vajit të palmës dhe qumështit pluhur ishte më e ulët se në të njëjtën periudhë të vitit të kaluar.

Në shtatë muajt e parë të këtij viti, Kosova importoi vaj palme me vlerë rreth 2.3 milionë euro. Në të njëjtën periudhë të vitit 2025, importet kapnin rreth 3 milionë euro.

Diferenca u bë më e dukshme pas muajit maj.

Vetëm nga maji deri në korrik, importi i vajit të palmës ishte rreth 270 mijë euro më i ulët se gjatë të njëjtëve muaj të vitit të kaluar.

Megjithatë, këto shifra nuk dëshmojnë se rënia e importeve është pasojë e drejtpërdrejtë e masave qeveritare.

Vaji i palmës përdoret edhe jashtë industrisë ushqimore, përfshirë sektorin e kozmetikës.

Prandaj, ndryshimi në vlerën totale të importeve të këtij produkti nuk mund t’i atribuohet vetëm tregut të qumështit.

Rënie është shënuar edhe te importi i qumështit pluhur.

Vlera e tij ra nga rreth 1.8 milion euro në shtatë muajt e parë të vitit 2025, në afërsisht 1.3 milion euro gjatë së njëjtës periudhë të këtij viti.

Naser Bajraktari, kryetar i Shoqatës së Prodhuesve të Qumështit, beson se masat mund t’ua lehtësojnë fermerëve shitjen e qumështit të freskët.

Ai pret që kufizimi i vajit të palmës dhe i produkteve alternative në qumështore të shtojë kërkesën për qumështin vendor. Sipas tij, ndikimi i plotë i këtyre masave mund të bëhet më i dukshëm në periudhën e ardhshme.

Bajraktari thotë se fermerët kanë mundësi ta rrisin prodhimin dhe të mbulojnë një pjesë më të madhe të kërkesës së tregut.

Radio Evropa e Lirë kontaktoi edhe disa kompani përpunuese që e përdorin qumështin e freskët si lëndë të parë.

Disa prej kompanive, të cilat kërkuan të mos identifikoheshin, thanë se kanë shtuar blerjet e qumështit të freskët, por nuk dhanë shifra për këtë rritje.

Kompani të tjera njoftuan se e kanë ndalur përkohësisht prodhimin e disa artikujve, derisa të përmbushin kushtet e licencimit.

Pavarësisht optimizmit të fermerëve, industria nuk e konsideron ende ndryshimin si një prirje të qëndrueshme.

Gani Durmishi nga Shoqata e Industrisë së Qumështoreve të Kosovës deklaron se disa kompani kanë ende rezerva produktesh të pashitura dhe se kërkesa për qumësht të freskët nuk është rritur ndjeshëm.

Ai thotë se shitjet e disa produkteve, pa i specifikuar ato, kanë rënë deri në 50 për qind.

Durmishi e lidh këtë rënie me pasigurinë e krijuar te konsumatorët pas kontrolleve dhe zbulimit të përbërësve të padeklaruar.

Ai i kërkon AUV-it të publikojë se cilat produkte vendore i kanë kaluar analizat dhe i përmbushin standardet e sigurisë. Sipas tij, një informacion i tillë do të ndihmonte në rikthimin e besimit të konsumatorëve.

Durmishi konfirmon gjithashtu se disa fabrika kanë pezulluar përkohësisht prodhimin e artikujve të caktuar me vaj palme ose qumësht pluhur, derisa të sigurojnë licencat dhe të përfundojnë kategorizimin sipas kërkesave të reja.

Sipas tij, vështirësia kryesore e industrisë nuk është përpunimi, por shitja e produkteve të gatshme.

Industria ka kapacitet për të përpunuar rreth një milion litra qumësht në ditë, ndërsa aktualisht përpunon deri në 300 mijë litra.

Kjo e nxjerr në pah paradoksin e tregut të qumështit në Kosovë.

Prodhimi vendor nuk është i mjaftueshëm për të përmbushur të gjitha nevojat e konsumit.

Ndërkohë, industria deklaron se punon shumë poshtë kapacitetit të saj përpunues.

Prapëseprapë, fermerët kanë raportuar se një pjesë e qumështit të freskët nuk ka gjetur blerës.

Sipas Ministrisë së Bujqësisë, prodhimi në Kosovë mbulon vetëm rreth 66 për qind të nevojave të tregut, ndërsa pjesa tjetër plotësohet nga importi.

Gjatë vitit 2024, industria e qumështit në Kosovë prodhoi produkte me vlerë 135.2 milionë euro.

Në të njëjtën kohë, numri i lopëve qumështore në vend ka shënuar rënie.

Në vitin 2024, Kosova kishte 126.549 lopë qumështore, ose 3.348 më pak se në vitin paraprak, kur numëroheshin 129.897.

Fermerët thonë se një nga arsyet e kësaj rënieje është pasiguria e zgjatur në treg.

Për të nxitur prodhimin, Ministria e Bujqësisë u jep fermerëve subvencion prej 90 eurosh në vit për secilën lopë. Për çdo litër qumësht, ata marrin nga 2 deri në 7 centë, në varësi të cilësisë.

Megjithëse Kosova importon rreth një të tretën e produkteve të qumështit që konsumon, fermerët vendorë kanë hasur vështirësi në shitjen e prodhimit. Kjo tregon se problemi nuk përcaktohet vetëm nga sasia e qumështit të prodhuar.

Çmimet, përdorimi i produkteve zëvendësuese, importet, mënyra e furnizimit të industrisë me lëndë të parë dhe aftësia e tregut për të përthithur prodhimin vendor janë elemente të një zinxhiri më të ndërlikuar. / REL