Në atmosferën e miqësisë së Pokreti i të Painkuadruarve, Beogradi në shkurt të vitit 1989 priti presidentin e atëhershëm të Republikës Islamike të Iranit, Ali Khamenei. “Shigjeta është lëshuar, është shënjestruar me shumë kujdes dhe është në rrugë drejt cakut”, porositi Khamenei nga konferenca për shtyp në Dedinje, drejtuar shkrimtarit Salman Rushdie, duke folur për romanin e tij Vargjet Satanike, i cili një vit më herët ishte ndaluar në Iran.

“Pres që në Gjirin Persik të vendoset një paqe e drejtë dhe e qëndrueshme”, tha Ali Khamenei në Beograd atë vit 1989. Gjashtë muaj më parë kishte përfunduar lufta tetëvjeçare Irak–Iran. Një kontribut të rëndësishëm për paqen dha një nga themelueset e Pokreti i të Painkuadruarve – Jugosllavia. Megjithatë, pothuajse katër dekada më vonë, ky rajon i botës mbetet larg paqes. Shtetet e Bashkuara të Amerikës dhe Izraeli bombardojnë Teheranin, ndërsa më shumë se 40 zyrtarë të lartë iranianë u vranë brenda një dite. Mes tyre edhe ajatollahu Ali Khamenei.

Trazira të ngjashme globale kishte edhe në vitin 1989. Në momentin kur rendi ndërkombëtar po ndryshonte, dy shtete – Jugosllavia dhe Irani – përpiqeshin të ruanin parimet e pavarësisë dhe bashkëpunimit mes vendeve në zhvillim, shkruan Radio Televizija Srbije.

Disa muaj më vonë, në qershor të vitit 1989, Khamenei u zgjodh udhëheqës suprem i Iranit, çka bëri që qëndrimi i tij në kryeqytetin jugosllav të mbetet i kujtuar si vizita e tij e fundit në Evropë.

Gjatë qëndrimit në Beograd, Khamenei u takua me presidentin e atëhershëm të Kryesisë së RSFJ-së, Raif Dizdarević. Siç u theksua në komunikatën e përbashkët të publikuar në kryeqytet, bisedimet u zhvilluan “në një atmosferë të përzemërt miqësie dhe mirëkuptimi të ndërsjellë, që karakterizon marrëdhëniet mes dy vendeve të painkuadruara”.

Dizdareviq dhe Khamenei shprehën kënaqësinë për zhvillimin pozitiv të marrëdhënieve dypalëshe dhe dialogut politik, si dhe gatishmërinë për t’i forcuar ato në të gjitha fushat. U diskutua veçanërisht bashkëpunimi ekonomik, por edhe çështje të shkencës, arsimit, kulturës dhe informimit.

Bashkëbiseduesit u ndalën edhe te çështjet ndërkombëtare – nga përgatitjet për Samitin e Nëntë të Pokreti i të Painkuadruarve, deri te situata në Lindjen e Mesme, në Afganistan dhe në Afrikën e Jugut.

Një nga temat e rëndësishme ishte edhe konventa për ndalimin e zhvillimit, prodhimit dhe përdorimit të armëve kimike.

Pala jugosllave përshëndeti vendimin e Iranit për të pranuar Rezolutën 598 të Këshillit të Sigurimit të OKB-së dhe për t’i dhënë fund luftës me Irakun, duke shprehur shpresën se kjo do të krijojë bazë për një paqe më të qëndrueshme në rajon.

“Shigjeta është lëshuar”

Khamenei e përfundoi vizitën në Beograd me një konferencë për shtyp në Pallatin në Dedinje. Pyetjet u dominuan nga ndjekja e shkrimtarit britanik Salman Rushdie dhe libri “Vargjet Satanike”.

“Mendoj se ky rast nuk ka zgjidhje. Shigjeta është lëshuar. Është shënjestruar me shumë kujdes dhe është në rrugë drejt cakut të saj. Prandaj njerëzit arrogantë duhet të mësojnë se çfarë mund t’u ndodhë nëse fyejnë dhe poshtërojnë të tjerët”, tha Sejed Ali Khamenei.

Ai vlerësoi se kishte ndodhur një incident i pakëndshëm, i komentuar në mënyra të ndryshme në opinionin botëror.

“Nuk është e nevojshme të lexohet libri fjalë për fjalë për të kuptuar se bëhet fjalë për fyerje”, theksoi Khamenei, duke shtuar se Irani nuk ka për qëllim të eksportojë revolucionin islamik dhe se islami, në interpretimin e tij autentik, respekton fetë e tjera.

Mesazhi që Khamenei i dërgoi Rushdie-t nga Beogradi u bë temë e shumë mediave botërore.

Romani “Vargjet Satanike” ishte ndaluar në Iran një vit më herët – në vitin 1988 – pasi shumë myslimanë e konsiderojnë blasfemues. Paraardhësi i Khameneit, lideri iranian Ruhollah Khomeini, kishte shpallur një fetva, duke bërë thirrje për vrasjen e Rushdie-t. Gjatë kohës së Ali Khameneit, një fondacion gjysmëzyrtar fetar iranian e rriti shpërblimin për vrasjen e Rushdie-t nga 2.8 milionë dollarë në 3.3 milionë dollarë. Ndërkohë, në vitin 2022, Rushdie u plagos me thikë, ndërsa pati edhe disa tentativa për vrasjen e përkthyesve të veprave të tij.

Vizita në Beograd ishte pjesë e një turneu më të gjerë diplomatik të Khameneit. Po atë vit, ai vizitoi Kinën dhe Korenë e Veriut në maj të vitit 1989. Një muaj më vonë, u zgjodh udhëheqës suprem i Iranit dhe që atëherë nuk e ka lëshuar më vendin.

Vizita në Beograd mori kështu edhe një dimension historik – si takimi i fundit i Ali Khameneit me tokën evropiane.