Guvernatori i Bankës Qendrore të Kosovës (BQK), Ahmet Ismaili, në një intervistë për  Agjencinë e Lajmeve Ekonomia Online ka thënë se vonesat në shpalljen e tri ligjeve të kontestuar në Gjykatën Kushtetuese po e pamundësojnë aplikimin për anëtarësim të Kosovës në Zonën Unike të Pagesave në Euro (SEPA), duke i shkaktuar ekonomisë humbje të konsiderueshme financiare.

Sipas tij, vetëm nga kostot e larta të transfereve, bizneset dhe qytetarët e Kosovës po humbin rreth 55 milionë euro në vit.

Ismaili theksoi se BQK ka përmbushur të gjitha përgatitjet teknike dhe ligjore për aplikim, por procesi është bllokuar për arsye procedurale, duke e lënë Kosovën jashtë një sistemi që do të ulte ndjeshëm koston dhe kohën e pagesave me Bashkimin Evropian, partnerin kryesor tregtar të vendit.

Po ashtu Ismaili tha se përgatitjet për anëtarësim në SEPA janë kryer në kohë rekord dhe me mbështetje të Bankës Botërore, ndërsa janë marrë edhe komente joformale nga Komisioni Evropian, të cilat janë adresuar. Ai sqaroi se sapo ligjet të shpallen, BQK do të procedojë menjëherë me aplikimin final, me pritshmëri që aprovimi të mund të vijë gjatë vitit 2026.

“Një prej sfidave  të radhës për vitin 2026-të mbetet çështja e anëtarësimit në Zonën Unike të Pagesave në Euro – SEPA, siç e përmendet ne kemi kryer të gjitha përgatitjet sa i përket tri ligjeve të cilat janë të miratuara nga Kuvendi por janë kontestuar në procedurë, në Gjykatën Kushtetuese të cilat nuk janë shpallur ende dhe për këtë arsye ne nuk kemi mundur të bëjmë aplikimin final për SEPA. Megjithatë ne kemi kryer paraplanifikimin në dhjetor 2024, dhe kemi marrë komentet joformale nga ana e Komisionit Evropian  të cilat edhe i kemi adresuar. Ne presim që sapo ligjet të shpallen të mund të veprojmë më tutje me aplikimin përfundimtar i cili në rastin optimist kur ligjet shpallen dhe supozohen në fillim të  vitit të ardhshëm, atëherë do të kemi mundësi të aplikojmë gjatë verës dhe të marrim aplikimin, apo aprovimin në vitin 2026-të. Ky do të ishte  rasti i fundit, sepse fatkeqësisht për arsye të pajustifikueshme, këto ligje u futen në paketën e ligjeve që shkuan në Gjykatë Kushtetuese, dhe për  rrjedhojë na pamundësuan që ne sot të përfitojmë nga sistemi financiar me Bashkimin Evropian  që është ishte  Zona e SEPËS do të ishim bashkë me Shqipërinë, Malin e Zi dhe shtetet e tjera të rajonit”, tha ai.

Sipas guvernatorit, integrimi në SEPA nuk është vetëm çështje financiare, por një hap i drejtpërdrejtë drejt integrimit të sistemit financiar të Kosovës me atë të Bashkimit Evropian, pa kaluar nëpër procesin politik të zgjerimit.

“Integrimi në SEPA përveç integrimit financiar, fillimisht ka aspekt të integrimit me zonën e pagesave të Bashkimit Evropian. Ky është një rast i veçantë ku neve po na  mundësohet integrimi në sistemin financiar të BE-së pa procesin e zgjerimit pa procesin e zgjerimit, si proces politik. Ky është proces në vete dhe është një rast shumë i mirë që ne t’i ndërlidhim sistemet tona të pagesave me BE, që është partneri më i madh tregtar i Kosovës. Atje ku është  diaspora jonë, atje ku bizneset tona kanë më së shumti shkëmbime. Kjo do t’iu mundësonte qytetarëve dhe bizneseve të kryenin  pagesa me kosto shumë të ultë, me shpejtësi të lartë dhe efikasitet dhe këtë mënyrë do të mundësonte që përveç kostos, të ulte dhe kohën. Ju e dini  që veçanërisht për bizneset është mjaft e rëndësishëm  koha e kryerjes së një transaksioni. Në bazë të një vlerësimi që ne e kemi porositur e që e ka bërë grupi i ekonomistëve gjerman, “German EconomicTeam”, vlera e përfitimit, veç ka komisioni dhe tarifat e transfereve sot do të ishte  rreth 55 milionë euro në vit për bizneset dhe ekonominë tonë. Është fatkeqësi me humb këtë mundësi të ishim anëtar dhe sot ekonomia jonë të merrte benefite. Është e rëndësishëm sepse aktiviteti jonë tregtar është me BE, edhe diaspora jonë, e dhe investimet  tona direkte dominohen prej shteteve të BE-së, plus duke qenë vend eurozon, pra vend me euro, kjo paraqiste benifit shumë të madh. Prandaj dhe për ne ka qenë fokus, prioritet, prandaj një kohë rekord që nuk ka ndodhur në asnjë  bankë tjetër Qendrore ne kemi arrit të dërgojmë para aplikimin për anëtarësim”, tha ai.

 Ai vlerësoi se SEPA do t’u mundësonte qytetarëve dhe bizneseve pagesa më të shpejta, më të sigurta dhe me kosto dukshëm më të ulët, duke qenë se aktualisht qytetarët e Kosovës paguajnë mesatarisht rreth 6 për qind kosto për transfere, ndërsa kjo do të binte nën 2 për qind.

Ismaili theksoi se rreth 40 për qind e përfitimit vjetor prej 55 milionë eurosh do të ishte kursim direkt për qytetarët, ndërsa pjesa tjetër do të ndikonte pozitivisht në bizneset dhe ekonominë në përgjithësi. Ai shtoi se humbja e kësaj mundësie është veçanërisht e dëmshme duke pasur parasysh se aktiviteti tregtar, diaspora dhe investimet direkte të Kosovës janë të lidhura kryesisht me vendet e BE-së.

“Vlerësimi që unë iu referova 55 milionë euro në vit  përmban të dy komponentët. Edhe përfitimi është për biznese dhe përftimi për individët. Ne aktualisht sipas një studimi në bankës Botërore  që është relativisht i vjetër, qytetarët e Kosovës kanë paguar sa ka qenë mesatarja e BE-së, rreth 6 për qind të shumës të transferit  si kosto të transaksioneve, kjo pritet të ulet relativisht shumë rreth më pak se 2 për qind. Pra , ndikimi i këtij 55 milionëshit do të ishte ndoshta rreth 40 për qind do të ishte  një kontribut që do të shkonte si kursim i qytetarëve me rastin e  dërgimit të transferit brenda vendit edhe pse me kalimin e viteve sistemi financiar dhe instrumentet të cilat kanë dalë të digjitalizimit dhe reformat që janë duke u ndërmarr në digjitalizim në shërbime financiare kjo kosto është liruar ndër vite. Megjithatë SEPA është e pakonkurrueshme, zgjidhje më e mirë  dhe po ashtu ne kemi bërë të gjitha përgatitjet bashkë me sektorin financiar, sektorin bankar që kurdo që procesi  i anëtarësimit të finalizohet si proces i pajtimit të kushteve formale dhe ligjore, infrastruktura të jetë e zhvilluar ashtu që sa më shpejt të fitojmë prej përfitimeve. Vendeve të tjera  iu janë dashtë rreth 6 deri në 9 muaj nga momenti kur kanë marrë  aprovimin që janë pranuar në SEPA për me fillu me krytransaksionin e parë. Të paktën ne po mundohemi  që kur të anëtarësohemi të mos jetë kjo 6 deri në 9 muaj koha kur fillojmë t’ia marrim benifitet. Kjo  është  një prej proceseve më të rëndësishme. Mos të harrojmë, jo veç në aspektin financiar, të kostos dhe kohës së sigurisë por edhe por edhe para  së gjithash të integrimit të sistemit tonë financiar me krejt vendet e BE-së dhe me gjerë, sepse zona SEPA është me e gjerë se kaq, madje edhe me shtetet të cilat Kosovën nuk e njohin si shtet”, tha ai.

Guvernatori foli edhe për modernizimin e sistemit të pagesave në vend, duke thënë se BQK është në proces të avancimit të sistemit ekzistues dhe kalimit drejt pagesave të shpejta 24/7.

Ai sqaroi se sistemi i ri do të mundësojë kryerjen e transaksioneve në kohë reale, përfshirë fundjavat dhe ditët e festave, duke ndikuar drejtpërdrejt në rritjen e likuiditetit, uljen e kostove dhe zvogëlimin e përdorimit të parasë fizike.

“Sistemi jonë i pagesave është sistem efikas dhe i sigurt. Është një prej objektivave të BQK-së që të mirëmbajnë një sistem të sigurt dhe efikas të pagesave megjithatë, reformat e fundit në këtë sistem janë kryer që 10 vite. Rreth vitit 2016-të kur është implementuar (artigjiesi) nevojat e ekonomisë, koha, digjitalizimi kanë kërkuar që sistemi jonë të avancohet. Pra megjithëse e kryen detyrën, është i aftë të shërbejë, dobësitë ndoshta kryesore janë se sesionet kur kryen ndërmjet bankave, transaksionet nuk kryhen gjatë ditëve të vikendit apo të festës që është një kufizim për ekonominë reale. Prandaj ne e kemi aktualisht në proces një APP Grate sistemit aktual i cili do të mundësojë më shumë sesione të pagesave, ndoshta eventualisht në ndonjë ditë të fundjavës dhe kjo është veç një fazë drejt  kalimit në sistemin e pagesave të shpejta i cili pritet të finalizohet në fund të vitit të ardhshëm e që është investimi më i madh infrastrukturor që kemi pasë që lidhet me modernizimin, digjitalizimin e sistemit të pagesave në kohë reale ose në Instant. Ky sistem ka për qëllim që pagesat mes klientëve të bankave të ndryshme t’i kryejnë në kohë reale, çdo ditë punë 24/7. ky është një angazhim i madh  edhe nga na jonë, është investim jo i lehtë për t’u përballuar sepse ndryshon komplet procedurën aktuale e cila shkon prej një kohe, le të themi prej orës 08:00-15:00, pastaj  nuk ka transaksione, kjo bëhet 24 orë dhe çdo ditë të javës,  përfshirë festat. Kërkon edhe punë me orar të zgjatur. Kjo ka me qenë sfidë për të gjithë ne, por në anën tjetër ka me i shërby ekonomisë  që transaksionet mes palëve të kryhen në çdo kohë. Ndryshe është  nëse paratë i paguan sot,  dhe i merr sot biznesi, ndryshe është pas dy ose tre ditës. Çka tjetër është me rëndësi është se krahas kësaj ne jemi duke investuar në infrastrukturën përcjellë të sistemit të pagesave të shpejta që është  QR code, me telefon, request paid, dhe  disa shërbime tjera të cilat kanë revolicionalizu  dhe digjitalizu plotësisht procesin e  pagesave dhe kanë me bërë me kosto shumë më të ulët dhe më të shpejt. Ky investim po zhvillohet nga Banka  Qendrore e Italisë, që është hera e parë që banka e Italisë zhvillon sistem për ne. Pra, për pesë vendet e Ballkanit Perëndimor, është sistem që Banka e Italisë e ka zhvilluar për shtetet e BE-së e që është në përdorim në BE. Pra,  është shumë me rëndësi për ne që infrastruktura e tillë kritike po zhvillohet nga një shtet mik, që është  anëtare e BE-së i cili ka zhvillu sistemin e  pagesave të BE-së dhe në një moment kur ne të jemi në SEPA dhe pas disa vitesh kur ne të integrohemi ka me qenë mjaft i lehtë sistemi  ynë i pagesave me u integru përfundimisht, plotësisht në BE për shkak se  është e njëjta infrastrukturë që ata e përdorin, është i njëjti ofrues që na ofron dhe neve. Sa i përket rreziqeve gjeopolitike, sigurisë kibernetike, të dhënave dhe mbrojtjes së të dhënave personave, krejt këto janë rreziqe që janë të verifikuara paraprakisht kur ne  i kemi marrë. Zgjedhja e Bankës së Italisë ka qenë një zgjidhej strategjike. jemi  shumë të kënaqun, për mbështetjen. Gjithashtu kjo ka korrespodu me kohën e SEPA-s. Për SEPA-n, ka  edhe dy grupe teknike, njëri  është në nivel të të guvernatorëve të gjashtë  vendeve të Ballkanit Perëndimor që udhëheq  vet drejtori i BE-së, kurse tjetri është në nivel teknik ku janë zëvendësguvernatorët për operacione dhe drejtorët e pagesave ku i koordinojnë të gjitha çështjet. Për ne  si Kosovë, nisja e projektit të pagesave të shpejta dhe aplikimi për SEPA, ne i  kemi bashkuar sepse kanë qenë të ndara por të cilat kanë me sjellë kontribut real dhe kanë me ndiku jashtëzakonisht shumë edhe qarkullimin monetar brenda vendit, kanë me ulë pagesat në kesh, kanë me rritu likuiditetin në sistem, kanë me ul koston dhe kanë me dhënë  kontribut në luftimin e ekonomisë informale”, tha ai.

Ismaili bëri të ditur se ky investim po zhvillohet me mbështetjen e Bankës Qendrore të Italisë dhe është i harmonizuar me standardet e BE-së, çka do ta lehtësojë edhe më tej integrimin e plotë të Kosovës në sistemin financiar evropian në të ardhmen.

Ai theksoi se reformat në fushën e pagesave digjitale janë pjesë e drejtpërdrejtë e rrugëtimit të Kosovës drejt Bashkimit Evropian dhe forcimit të sigurisë financiare, përfshirë luftimin e ekonomisë informale.

“Në të vërtetë krejt reformat tona që jemi  duke i bërë në fushën e pagesave digjitalizimi që përmendem janë në frymën e integrimit  drejt BE-së”.

“Në fakt edhe vet aplikimi për SEPA zhvillohet në dy institucione, e para është FIZA që është digji FIZMA që është përgjegjës për institucionet financiare, edhe në Këshillin e Pagesave të Evropës, të dyja para së gjithash shikojnë se sa është  legjislacioni i Kosovës dhe praktika në përputhje me Bashkimin Evropian, gjitha këto tri ligje të kontestuar tash, edhe gjitha rregullativën, mbi 20 rregullore që janë bërë për SEPA. Së pari i nënshtrohen një procesi të verifikimit, a jena kompetabilë me BE? Nëqoftëse po, merret aprovimi. Që i bie një proces të integrimit njëfarë validimit të integrimit jemi duke  jemi kryer ndaras nga procesi i zgjerimit dhe kjo ka me lehtësu shuëmfazën kur Kosova të jetë anëtar kandidat, të ecë në hapin e kapitujve tjetër. Një mënyrë, vet integrimi në SEPA është  me na hap derën neve sikur me qenë vend i BE-së në kuptimin e pagesave. Si një qytetarë që dërgon para nga Prishtinës në Romë, është si me qenë një prej Romës në Berlin. Kjo ckakërkon? kërkon zotimin tonë se sa i përket çështjes së shpëlarjes së parasë, financimi i terrorizimit, ne të kemi rregullativ shumë të fortë që të mos lejojmë në asnjë mënyrë që financimet e parregullta të shfrytëzohet ky kanal dhe të afektojë në pagesa të BE-së, prandaj këtu është serioziteti në pyetje dhe është përkushtimi që ne kemi, dhe mbështetja e aleatëve tanë që ne të garantojmë që BQK ka në dorë, ka kontrollin e duhur që sistemi i pagesave të Kosovës nuk i prezanton kurrfarë rreziku as në aspektin e sigurisë kibernetike e as në aspektin e shpëlarjes së parasë. Dhe  ky është një integrim, integrim ekonomik dhe financiar në sistemin e BE-së i cili është një unioni, një farëgrumbulli i vet sistemeve financiare te vendeve të BE-së”, tha ai.