Eksperti i sigurisë, Drizan Shala, ka paralajmëruar se një incident i ardhshëm në Kosovë mund të mos përsëritet në të njëjtën formë si sulmi në Banjskë, por mund të paraprihet nga një fushatë e përgatitur narrative dhe politike, përmes së cilës do të krijohej një justifikim për veprimet e ardhshme.

Në një analizë të publikuar më 21 korrik, Shala duke iu referuar një analize të Carnegie Europe për rrezikun e operacioneve hibride në krahun lindor të NATO-s, ka thënë se ajo që po përshkruhet si rrezik për Estoninë, sipas tij, në Ballkanin Perëndimor tashmë është parë dhe po vazhdon të ndërtohet.

“Banjska e ardhshme nuk do të duket si Banjska”, shkruan Shala, duke argumentuar se incidenti i ardhshëm mund të jetë “i para-bekuar”, “i para-ligjuar” dhe “i para-shpjeguar” në aspektin e narrativës politike dhe diplomatike.

Sipas tij, përgatitja për një incident të mundshëm nuk nis domosdoshmërisht me veprimin në terren, por me krijimin paraprak të një narrative që e arsyeton atë.

“Qëllimi i fushatës nuk është të prodhojë një incident, por të normalizojë arkitekturën narrative të një incidenti, në mënyrë që kur kërkohet një incident, justifikimi i tij të jetë tashmë pronë e përbashkët”, shkruan Shala, duke iu referuar analizës së Carnegie Europe.

Shala ka marrë si shembull zhvillimet e fundit në raportet ndërmjet Serbisë, Kosovës dhe partnerëve ndërkombëtarë, duke përmendur vizitën e patriarkut serb në Kosovë dhe deklaratat e bëra pas saj, si dhe zhvillimet diplomatike ndërmjet Serbisë, Shteteve të Bashkuara dhe Bashkimit Evropian.

Ai ka ngritur shqetësimin se krijimi i narrativave politike dhe diplomatike përpara verifikimit të fakteve mund të shërbejë si një mekanizëm për përgatitjen e opinionit publik dhe ndërkombëtar ndaj një ngjarjeje të mundshme.

“Vendosja e pretendimeve përpara se të dalin të dhënat është ajo për të cilën ekziston korridori”, shkruan ai.

Duke iu referuar ngjarjeve të fundit, Shala ka përmendur edhe vendimin e Komisionit Evropian për rekomandimin e hapjes së Grupit 3 të negociatave të anëtarësimit me Serbinë, si dhe zhvillimet diplomatike të Beogradit me Moskën dhe Pekinin.

Ai ka thënë se këto zhvillime duhet të analizohen edhe në raport me sjelljen e ardhshme të Serbisë dhe me mënyrën se si mund të kalkulohen kostot e veprimeve të mundshme.

Shala ka rikujtuar edhe sulmin e armatosur në Banjskë në shtator të vitit 2023, ku u vra rreshteri i Policisë së Kosovës, Afrim Bunjaku.

Sipas tij, rasti i Banjskës përbën një “provë të përfunduar në terren”, nga e cila duhet të nxirren mësime për mënyrën se si mund të zhvillohen incidentet e ardhshme.

“Ky rajon mban të vetmen të dhënë që u mungon planifikuesve baltikë: një provë të përfunduar në terren me një çmim të publikuar”, shkruan Shala.

Ai vlerëson se incidenti i ardhshëm nuk do të jetë domosdoshmërisht i njëjtë me atë të Banjskës, pasi sipas tij, autorët e mundshëm kanë pasur kohë për të analizuar mangësitë e atij operacioni.

“Incidenti i ardhshëm në këtë teatër nuk do të duket si ai i Banjskës, mangësitë e së cilës janë studiuar nga autorët e saj të paktën po aq me kujdes sa nga hetuesit e saj”, shkruan Shala.

Sipas tij, një skenar i mundshëm do të ishte që incidenti i ardhshëm të paraprihej nga një narrativë e konsoliduar, e cila do ta paraqiste çdo zhvillim në Kosovë përmes pretendimit se bëhet fjalë për mbrojtjen e serbëve dhe të interesave të Serbisë.

“Do të mbërrijë i para-bekuar: makineria shenjtëruese e Kishës tani në mënyrë të dukshme ecën përpara vendimeve, jo pas veprave. Do të mbërrijë i para-ligjuar: Rezoluta 1244 dhe emri i përbërë kushtetues praktikohen çdo javë përmes një urdhri mediatik. Dhe do të mbërrijë i para-shpjeguar në Uashington, përmes një korridori të shenjtëruar këtë muaj dhe që mbart një premisë të gatshme: se çfarëdo që të ndodhë në Kosovë ndodh në tokën serbe, për popullin serb, që ka nevojë për mbrojtje”, shkruan ai.

Shala ka kritikuar edhe mënyrën e trajtimit të raporteve ndërmjet Kosovës dhe Serbisë në procesin e dialogut, duke thënë se qasja e vazhdueshme e trajtimit të palëve si simetrike mund të krijojë një fjalor politik ku, sipas tij, veprimet destabilizuese relativizohen.

“Pesëmbëdhjetë vjet trajtimi i Beogradit dhe Prishtinës si palë simetrike në një mosmarrëveshje kanë ndërtuar një fjalor në të cilin sabotimi është tension, ndërhyrja është përshkallëzim dhe një fushatë është një cikël pa autor”, shkruan Shala.

Në këtë kuadër, eksperti i sigurisë ka propozuar që Ballkani Perëndimor të përfshihet në mekanizma të ngjashëm me ata që rekomandohen për përballimin e luftës hibride në krahun lindor të NATO-s.

Sipas tij, nevojitet një qelizë e reagimit ndaj kërcënimeve hibride, një listë e qartë e pasojave automatike për veprimet destabilizuese dhe një iniciativë për forcimin e qëndrueshmërisë së komunave veriore të Kosovës.

“Ballkani Perëndimor ka nevojë për qelizën e reagimit hibrid në këmbë para incidentit të ardhshëm, jo në shqyrtimin që pason atë. Ka nevojë për menunë e pasojave automatike”, shkruan Shala.

Në fund, ai ka paralajmëruar se përvoja e Banjskës duhet të shërbejë si mësim për institucionet ndërkombëtare, në mënyrë që reagimi ndaj një kërcënimi të mundshëm të mos nisë vetëm pasi incidenti të ketë ndodhur.

“Beznosiuk e mbyll duke i kërkuar Evropës t’i mohojë Moskës avantazhet e paqartësisë dhe hezitimit përpara se të vihen në provë. Në jug të Savës, ato janë testuar, vlerësuar dhe, këtë muaj, janë rifreskuar”, përfundon Shala.