Katër vende që synojnë t’i bashkohen Unionit Evropian shënuan të martën hapa të rëndësishëm përpara në procesin e anëtarësimit, në një nga lëvizjet më të mëdha të zgjerimit të bllokut në më shumë se dy dekada.

Në Bruksel u mbajtën konferenca ndërqeveritare për hapjen ose mbylljen ceremoniale të kapitujve negociues për katër kandidatët kryesorë për anëtarësim në BE: Shqipërinë, Malin e Zi, Moldavinë dhe Ukrainën e goditur nga lufta. Megjithatë, mund të duhen ende vite para se ndonjëri prej tyre të bëhet anëtar i bllokut prej 27 shtetesh.

“Nuk kemi parë diçka të tillë për më shumë se dy dekada. Hera e fundit ishte në vitin 2002. Kjo është një ‘Super e Martë’ për zgjerimin e BE-së dhe Ukraina është pjesë e saj”, u tha gazetarëve komisionerja për Zgjerim, Marta Kos, raporton AP.

Edhe pse mbajtja e katër konferencave në një ditë është e rrallë, BE-ja pranoi 10 vende – kryesisht nga Evropa Qendrore – në vitin 2004. Kroacia, vendi i fundit që iu bashkua bllokut më të madh tregtar në botë, u bë anëtare në vitin 2013.

Ndryshimet gjeopolitike po përshpejtojnë zgjerimin

Hapi i së martës pasqyron ndryshimet e mëdha politike dhe gjeostrategjike që po ndodhin në Evropë. Në vitin 2019, presidenti francez Emmanuel Macron kishte deklaruar se do të bllokonte çdo zgjerim të ri derisa vetë BE-ja të përfundonte reforma të thella.

Por lufta më e madhe tokësore në Evropë në dekada dhe pasojat e saj kanë ndryshuar këtë qasje. Bashkimi Evropian ka intensifikuar mbështetjen për reformat në vendet kandidate, duke pasur parasysh ndikimin në rritje të Rusisë dhe Kinës.

Përparimi i Ukrainës është konsideruar mbresëlënës. Vendi aplikoi për anëtarësim vetëm në vitin 2022, katër ditë pasi Rusia nisi pushtimin në shkallë të plotë. Edhe Moldavia është përballur me presion të madh nga Rusia.

Ukraina e sheh anëtarësimin në BE si një nga garancitë e sigurisë për një të ardhme të qëndrueshme pas përfundimit të luftës. Garancia më e fortë do të ishte anëtarësimi në NATO, por administrata e presidentit amerikan Donald Trump këmbëngul se kjo nuk mund të ndodhë, ndërsa edhe vende të tjera të NATO-s hezitojnë ta pranojnë Ukrainën sa kohë vazhdon lufta.

Vendet evropiane e konsiderojnë luftën një kërcënim ekzistencial dhe druhen se presidenti rus Vladimir Putin mund të synojë shtete të tjera në vitet e ardhshme, veçanërisht nëse arrin objektivat e tij në Ukrainë.

“Argumentet për anëtarësimin e Ukrainës në BE janë shumë të forta”, tha Kos.

“Arkitektura e ardhshme e sigurisë së kontinentit tonë është e paimagjinueshme pa Ukrainën. Ukrainasit e kanë shndërruar vendin e tyre në një fuqi ushtarake me kapacitete që pak vende të tjera mund t’i krahasojnë, sidomos në teknologjinë e dronëve që po zhvillohet me ritme të shpejta”, shtoi ajo.

Përfitimet e anëtarësimit në BE

Perspektiva e anëtarësimit në Bashkimin Evropian është një shtysë e fuqishme për reformat demokratike. Anëtarësimi ka rritur tregtinë dhe ka krijuar vende pune, veçanërisht në Ballkan, ku luftërat e viteve 1990 shpërbënë ish-Jugosllavinë. Shumica e vendeve kandidate për anëtarësim janë shtete të Ballkanit.

Vendet aspirante duhet të përfundojnë negociatat në 35 fusha politike, të njohura si kapituj, që përfshijnë sektorë nga bujqësia dhe tatimet deri te energjia dhe tregtia. Ky proces mund të zgjasë me vite.

Muajin e kaluar, Ukraina dhe Moldavia hapën negociatat për një grup prej pesë kapitujsh që lidhen me vlerat dhe parimet themelore të BE-së, si sundimi i ligjit, respektimi i të drejtave themelore dhe funksionimi i institucioneve demokratike.

Të martën, të dyja vendet hapën edhe një grup të dytë kapitujsh, që përfshin marrëdhëniet e jashtme, politikën e sigurisë dhe mbrojtjes, politikën tregtare, bashkëpunimin për zhvillim dhe ndihmën humanitare.

Takimi me Shqipërinë shërbeu për mbylljen provizore të negociatave në fushat e shkencës dhe kërkimit, arsimit dhe kulturës, si dhe marrëdhënieve të jashtme. Ndërkaq, Mali i Zi – që synon të bëhet anëtar në vitin 2028 – mbylli provizorisht negociatat për politikën e konkurrencës dhe rregullat doganore.

Largimi i Orbanit përshpejtoi procesin

Një faktor i rëndësishëm që ka ndikuar në ritmin e ri të zgjerimit është ndryshimi i qeverisë në Hungari.

Procesi i anëtarësimit të Ukrainës ishte bllokuar për një kohë të gjatë nga ish-kryeministri nacionalist Viktor Orban, i cili konsiderohej aleati më i afërt i Rusisë në Evropë dhe një sfidë për projektin evropian. Kandidaturat e Ukrainës dhe Moldavisë ishin të lidhura, ndaj asnjëra nuk mund të përparonte.

Megjithatë, aleati i presidentit amerikan Donald Trump humbi zgjedhjet në prill, duke i dhënë fund 16 viteve në pushtet.

Orban kishte shfrytëzuar vazhdimisht rregullin e unanimitetit në BE, sipas të cilit të 27 shtetet anëtare duhet të bien dakord për vendime të caktuara, përfshirë hapjen dhe mbylljen e secilit kapitull negociues, si edhe për sanksione apo deklarata politike.

Aktualisht, nëntë vende kanë statusin zyrtar të kandidatit për anëtarësim në BE: Shqipëria, Bosnje e Hercegovina, Mali i Zi, Maqedonia e Veriut, Serbia, Gjeorgjia, Moldavia, Ukraina dhe Turqia. Negociatat me Gjeorgjinë dhe Turqinë janë pezulluar për shkak të shqetësimeve lidhur me standardet demokratike.

Edhe Kosova ka aplikuar për anëtarësim në Bashkimin Evropian, por ende nuk i është dhënë statusi i vendit kandidat.